निबद्धनिःश्वासविकम्पिताधरा
लता इव प्रस्फुरितैकपल्लवाः ।
व्यपोढपार्श्वैरपवर्तितत्रिका
विकर्षणैः पाणिविहारहारिभिः ॥

अन्वयः AI (सः बल्लवीः) निबद्धनिःश्वासविकम्पिताधराः, प्रस्फुरितैकपल्लवाः लताः इव, पाणिविहारहारिभिः विकर्षणैः व्यपोढपार्श्वैः अपवर्तितत्रिकाः (ददर्श)।

English Summary AI (Continuing the description) ...whose lower lips trembled from their held breath, like creepers with a single quivering sprout; whose hips were turned and sides exposed by the charming movements of their hands pulling (the churning rope).

सारांश AI दही मथने के श्रम से कांपते होंठों वाली और शरीर को मथनी के वेग के साथ मोड़ती ग्वालिनें वायु से हिलती लताओं जैसी प्रतीत हुईं।

घण्टापथव्याख्या (मल्लिनाथः) निबद्धेति ॥ निबद्धेनानुरुद्धेन नि:श्वासेन विकम्पिता अधरा यासां तास्तथोक्ताः। अतएव प्रस्फुरितैकपल्लवाः । प्रचलितैकपल्लवा इत्यर्थः ।

क्वाचिसंख्याशब्दस्य वृत्तिविषये वीप्सार्थत्वं सप्तपर्णादिवत्

इति कैयटः । लता इव स्थिताः । दैवादेकपल्लवस्फुरणस्यापि लोके संभवादुपमैवैयं नोत्प्रेक्षा । किंच । व्यपोढानि विपरीतानि पार्श्वानि येषु तैः पाणिविहारहारिभिः पाणिविक्षेपमनोहरैः । अङ्गहारोऽङ्गविक्षेपः इत्य मरः। विकर्षणैर्मन्धगुणाकर्षणैरपवर्तितत्रिका संचलितनितम्बाः । यद्यपि पृष्ठवंशाधरे त्रिकम् इत्यमरः (अमरकोशः २.६.७७ ) , तथाप्यत्र नितम्बो लक्ष्यते तन्नैकट्यादिति भावः ॥

पदच्छेदः AI

निबद्धनिःश्वासविकम्पिताधराः	निबद्ध–निःश्वास–विकम्पित–अधर (१.३)	whose lower lips trembled from held breath
लताः	लता (१.३)	creepers
इव	इव	like
प्रस्फुरितैकपल्लवाः	प्रस्फुरित–एक–पल्लव (१.३)	with a single quivering sprout
व्यपोढपार्श्वैः	व्यपोढ–पार्श्व (३.३)	with sides exposed
अपवर्तितत्रिकाः	अपवर्तित–त्रिक (१.३)	with hips turned
विकर्षणैः	विकर्षण (३.३)	by the pullings
पाणिविहारहारिभिः	पाणि–विहार–हारिन् (३.३)	charming with the movement of hands

छन्दः वंशस्थम् [१२: जतजर]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२
नि	ब	द्ध	निः	श्वा	स	वि	क	म्पि	ता	ध	रा
ल	ता	इ	व	प्र	स्फु	रि	तै	क	प	ल्ल	वाः
व्य	पो	ढ	पा	र्श्वै	र	प	व	र्ति	त	त्रि	का
वि	क	र्ष	णैः	पा	णि	वि	हा	र	हा	रि	भिः
ज			त			ज			र

Other texts to read

भट्टिकाव्यम् भट्टिः

रघुवंशम् कालिदासः

About

Resources

Connect