अनुद्धताकारतया विविक्तां
तन्वन्तमन्तःकरणस्य वृत्तिम् ।
माधुर्यविस्रम्भविशेषभाजा
कृतोपसम्भाषमिवेक्षितेन ॥
अनुद्धताकारतया विविक्तां
तन्वन्तमन्तःकरणस्य वृत्तिम् ।
माधुर्यविस्रम्भविशेषभाजा
कृतोपसम्भाषमिवेक्षितेन ॥
तन्वन्तमन्तःकरणस्य वृत्तिम् ।
माधुर्यविस्रम्भविशेषभाजा
कृतोपसम्भाषमिवेक्षितेन ॥
अन्वयः
AI
अनुद्धत-आकारतया विविक्तां अन्तःकरणस्य वृत्तिं तन्वन्तम्, माधुर्य-विस्रम्भ-विशेष-भाजा ईक्षितेन कृत-उपसम्भाषम् इव (स्थितं मुनिम् आबभाषे) ।
English Summary
AI
(He addressed the sage) who, by his humble demeanor, manifested a pure state of mind; and who, with a glance possessing a special quality of sweetness and inspiring confidence, seemed as if he had already spoken words of greeting.
सारांश
AI
उनकी शान्त मुद्रा मन की निर्मलता को प्रकट कर रही थी और उनकी सौम्य दृष्टि ऐसी प्रतीत होती थी मानो वे अत्यन्त मधुरता और विश्वास के साथ वार्तालाप कर रहे हों।
घण्टापथव्याख्या (मल्लिनाथः)
अनुद्धतेति ॥ पुनरतुद्धताकारतया शान्ताकारत्वेन लिङ्गेनान्तःकरणस्य वृत्तिं विविक्तां पूताम् । शान्तामिति यावत् ।
विविक्तौ पूतविजनौ इत्यमरः (अमरकोशः ३.३.८९ ) । तन्वन्तं प्रकटयन्तम् । आकृतिरेवास्य चित्तशुद्धिं कथयतीत्यर्थः । पुनर्माधुर्यं निसर्गसौम्यता विस्त्रम्भो विश्वासः । समौ विस्रम्भविश्वासौ इत्यमरः (अमरकोशः २.८.२३ ) । तयोर्विशेषमतिशयं भजतीति तथोक्तेनेक्षितेन दर्शनेनैव कृतोपसंभाषा संभाषणं येन तमिवेत्युत्प्रेक्षा । दृष्टिविशेषेणैवोपसंभाषमाणमिव स्थितमित्यर्थः । काशिकायां तु उपसंभाषणमुपसान्त्वनम् इति भासनादिसूत्रेण ॥
पदच्छेदः
AI
| अनुद्धताकारतया | नञ्–उद्धत–आकार–ता (३.१) | by his un-arrogant demeanor |
| विविक्ताम् | विविक्त (वि√विच्+क्त, २.१) | pure |
| तन्वन्तम् | तन्वत् (√तन्+शतृ, २.१) | manifesting |
| अन्तःकरणस्य | अन्तर्–करण (६.१) | of the mind |
| वृत्तिम् | वृत्ति (२.१) | the state |
| माधुर्यविस्रम्भविशेषभाजा | माधुर्य–विस्रम्भ–विशेष–भाज् (३.१) | by (a glance) possessing a special quality of sweetness and confidence |
| कृतोपसम्भाषम् | कृत–उपसम्भाष (२.१) | one who has been addressed |
| इव | इव | as if |
| ईक्षितेन | ईक्षित (√ईक्ष्+क्त, ३.१) | by his glance |
छन्दः
उपजातिः [११]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| अ | नु | द्ध | ता | का | र | त | या | वि | वि | क्तां |
| त | न्व | न्त | म | न्तः | क | र | ण | स्य | वृ | त्तिम् |
| मा | धु | र्य | वि | स्र | म्भ | वि | शे | ष | भा | जा |
| कृ | तो | प | स | म्भा | ष | मि | वे | क्षि | ते | न |
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.