निरीक्ष्य संरम्भनिरस्तधैर्यं
राधेयमाराधितजामदग्न्यम् ।
असंस्तुतेषु प्रसभं भयेषु
जायेत मृत्योरपि पक्षपातः ॥
निरीक्ष्य संरम्भनिरस्तधैर्यं
राधेयमाराधितजामदग्न्यम् ।
असंस्तुतेषु प्रसभं भयेषु
जायेत मृत्योरपि पक्षपातः ॥
राधेयमाराधितजामदग्न्यम् ।
असंस्तुतेषु प्रसभं भयेषु
जायेत मृत्योरपि पक्षपातः ॥
सारांश
AI
परशुराम द्वारा शिक्षित और क्रोध से भरे हुए कर्ण को देखकर तो स्वयं यमराज को भी डर लग सकता है।
घण्टापथव्याख्या (मल्लिनाथः)
निरीक्ष्येति ॥ संरम्भेण कोपेण निरस्तं त्याजितं धैर्यं निर्विकारचित्तत्वं येन तं तथोक्तत्म्। आटोपेनैव परधैर्यापहारिणमित्यर्थः । आराधितजामदग्र्यं शुश्रूषितभार्गवम् । जामदग्र्यादधिगतास्वरहस्यमित्यर्थः। राधेयं राधासुतंकर्णम् ।
स्त्रीभ्यो ढक् (अष्टाध्यायी ४.१.१२० ) । निरीक्ष्य मृत्योरप्यसंस्तुतेष्वपरिचितेषु । संस्तवः स्यात्परिचयः इत्यमरः (अमरकोशः ३.२.२३ ) । भयेषु प्रसभं पक्ष पातः परिचयो जायेत । मृत्युरप्यस्माद्विभीयात्किमुतान्य इति भावः। संभावनायां लिङ्। अत्र जनिक्रियापेक्षया समानकर्तृकत्त्वाभावेऽपि पक्षपातक्रियापेक्षया तत्संभवान्निरीक्ष्येति ल्यब्निर्देशः। समर्थनीयः प्रधानोपसर्जनभावस्त्वप्रयोजकः इति व्यक्तिविवेककारः । अत्र भयसंबन्धरहितस्य मृत्योर्भयसंबन्धाभिधानादसंबन्धे संबन्धरूपातिशयोक्तिरलंकारः॥ अथानन्तरं करणीयमागमनप्रयोजनं च युग्मेनाह
छन्दः
उपजातिः [११]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| नि | री | क्ष्य | सं | र | म्भ | नि | र | स्त | धै | र्यं |
| रा | धे | य | मा | रा | धि | त | जा | म | द | ग्न्यम् |
| अ | सं | स्तु | ते | षु | प्र | स | भं | भ | ये | षु |
| जा | ये | त | मृ | त्यो | र | पि | प | क्ष | पा | तः |
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.