अवहितहृदयो विधाय स अर्हाम् ऋषिवद् ऋषिप्रवरे गुरूपदिष्टाम् । तदनुमतमलंचकार पश्चात्प्रशम इव श्रुतमासनं नरेन्द्रः ॥
अवहितहृदयो विधाय स अर्हाम् ऋषिवद् ऋषिप्रवरे गुरूपदिष्टाम् । तदनुमतमलंचकार पश्चात्प्रशम इव श्रुतमासनं नरेन्द्रः ॥
अन्वयः
AI
सः नरेन्द्रः अवहितहृदयः (सन्) ऋषिप्रवरे गुरूपदिष्टाम् अर्हाम् ऋषिवत् विधाय, पश्चात् तत्-अनुमतम् (सन्) प्रशमः श्रुतम् इव आसनम् अलंचकार ।
English Summary
AI
That king, with an attentive heart, having performed for the best of sages the worship prescribed by his preceptor in the manner of a sage, afterwards, with the sage's permission, adorned his seat, just as tranquility adorns sacred learning.
सारांश
AI
शास्त्रोक्त विधि से मुनि का सत्कार कर, उनकी आज्ञा पाकर युधिष्ठिर आसन पर आसीन हुए; वे शास्त्र ज्ञान के साथ जुड़ी हुई शांति के समान सुशोभित हुए।
घण्टापथव्याख्या (मल्लिनाथः)
अवहितेति ॥ स नरेन्द्रोऽवहितहृदयोऽप्रमत्तचित्तः सन् । ऋषिप्रवरे मुनिश्रेष्ठे । ऋषिवदृष्यर्हाम् । अर्हार्थं वतिप्रत्ययः । गुरूपदिष्टाम् । शास्त्रीयामित्यर्थः । अर्हां पूजाम्।
गुरोश्च हलः (अष्टाध्यायी ३.३.१०३ ) इत्यकार प्रत्ययः । विधाय पश्चादनन्तरं तदनुमतं तेनानुज्ञातमासनम् । प्रशमः शान्तिः श्रुतं शास्त्रश्रवणमिव । अलंचकार । उक्तं च—'प्रशमस्तस्य भवत्यलं क्रिया (अष्टाध्यायी ३.४.२ ) इति । मुन्याज्ञयोपविष्टवानित्यर्थः ॥
पदच्छेदः
AI
| अवहितहृदयः | अवहित–हृदय (१.१) | with an attentive heart |
| विधाय | विधाय (वि√धा+ल्यप्) | having performed |
| सः | तद् (१.१) | he |
| अर्हाम् | अर्हा (२.१) | worship |
| ऋषिवत् | ऋषिवत् | like a sage |
| ऋषिप्रवरे | ऋषि–प्रवर (७.१) | to the best of sages |
| गुरूपदिष्टाम् | गुरु–उपदिष्ट (उप√दिश्+क्त, २.१) | taught by the preceptor |
| तदनुमतम् | तत्–अनुमत (अनु√मन्+क्त) | with his permission |
| अलंचकार | अलंचकार (अलम्√कृ कर्तरि लिट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | adorned |
| पश्चात् | पश्चात् | afterwards |
| प्रशमः | प्रशम (प्र√शम्+अच्, १.१) | tranquility |
| इव | इव | like |
| श्रुतम् | श्रुत (√श्रु+क्त, २.१) | sacred learning |
| आसनम् | आसन (२.१) | the seat |
| नरेन्द्रः | नर–इन्द्र (१.१) | the king |
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.