अन्वयः
AI
मधुरैः निरीक्षितैः अवशानि तिर्यञ्चि अपि शमं लम्भयन्, परितः एनसां दहनं पटु विलोकनक्षमं धाम बिभ्रत् (सः मुनिः ददृशे) ।
English Summary
AI
He (the sage) was seen, who with his gentle glances brought even wild animals to a state of calm, and who bore a splendor all around that was capable of burning away sins, yet was pleasant to behold.
सारांश
AI
अपनी सौम्य दृष्टि से हिंसक पशुओं को भी शांत करने वाले और पापों को भस्म करने वाले तेजस्वी मुनि व्यास अपनी प्रखर आभा के कारण देखने में अत्यंत कठिन थे।
घण्टापथव्याख्या (मल्लिनाथः)
मधुरैरिति ॥ मधुरैः शान्तैर्निरीक्षितैरवलोकनैः । नपुंसके भावे क्तः । न विद्यते वशमायत्तत्वं येषां तान्यवशानि प्रतिकूलानि ।
वशमायत्ततायां च इति विश्वः । तिर्यञ्चि मृगपक्ष्यादीनि शमं शान्तिं लम्भयन्प्रापयन् । लभेश्च (अष्टाध्यायी ७.१.६४ ) इति नुमागमः। गत्यर्थ- (अष्टाध्यायी ३.४.७२ ) इत्यादिना द्विकर्मकत्वम्। परितः पटूज्ज्वलमेनसाम् ।दह्यतेऽनेनेति वहनं निवर्तकं तथापि विलोकनक्षमं दर्शनीयम् । वह्लयादिविलक्षणमिति भावः । धाम तेजो बिभ्रत् ॥
पदच्छेदः
AI
| मधुरैः | मधुर (३.३) | by sweet/gentle |
| अवशानि | अवश (२.३) | uncontrolled |
| लम्भयन् | लम्भयत् (√लभ्+णिच्+शतृ, १.१) | causing to attain |
| अपि | अपि | even |
| तिर्यञ्चि | तिर्यञ्च् (२.३) | animals |
| शमम् | शम (२.१) | peace |
| निरीक्षितैः | निरीक्षित (निस्√ईक्ष्+क्त, ३.३) | by glances |
| परितः | परितः | all around |
| पटु | पटु (२.१) | capable |
| बिभ्रत् | बिभ्रत् (√भृ+शतृ, १.१) | bearing |
| एनसाम् | एनस् (६.३) | of sins |
| दहनम् | दहन (√दह्+ल्युट्, २.१) | the burning |
| धाम | धामन् (२.१) | splendor |
| विलोकनक्षमम् | विलोकन–क्षम (२.१) | bearable to look at |
छन्दः
वियोगिनी []
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| म | धु | रै | र | व | शा | नि | ल | म्भ | य | |
| न्न | पि | ति | र्य | ञ्चि | श | मं | नि | री | क्षि | तैः |
| प | रि | तः | प | टु | बि | भ्र | दे | न | सां | |
| द | ह | नं | धा | म | वि | लो | क | न | क्ष | मम् |
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.