क्व चिराय परिग्रहः श्रियां
क्व च दुष्टेन्द्रियवाजिवश्यता ।
शरदभ्रचलाश्चलेन्द्रियै-
रसुरक्षा हि बहुच्छलाः श्रियः ॥

अन्वयः AI श्रियाम् चिराय परिग्रहः क्व, दुष्ट-इन्द्रिय-वाजि-वश्यता च क्व । हि चलेन्द्रियैः श्रियः शरद्-अभ्र-चलाः, बहु-च्छलाः, (अतः) असुरक्षाः (भवन्ति) ।

English Summary AI Where is the long-lasting possession of fortunes, and where is the subjugation to the horses of wicked senses? Indeed, for those with unsteady senses, fortunes are as fickle as autumn clouds, full of deceptions, and thus insecure.

सारांश AI इंद्रियों के वश में रहने वाले व्यक्ति के पास लक्ष्मी का चिरकाल तक रहना असंभव है। शरद ऋतु के बादलों के समान चंचल लक्ष्मी की रक्षा चंचल इंद्रियों वाले व्यक्ति नहीं कर सकते।

घण्टापथव्याख्या (मल्लिनाथः) क्वेति ॥ श्रियां सम्पदां चिराय बहुकालं परिग्रहः स्वायत्तीकरणं क्व । इन्द्रियाणि चाजिन इवेति समासः । दुष्टानाममार्गधाविनामिन्द्रियवाजिनां वश्यो वशंगतस्तस्य भावस्तत्ता क्व । नोभयमेकत्र तिष्ठतीत्यर्थः । कुतः । हि यस्माच्छरदभ्रवच्चलाश्चञ्चलाः । किंच बहुच्छला बहुव्याजाः । बहुरन्ध्रा इति यावत् । छलं तु स्खलिते व्याजे इति विश्वः । श्रियः संपदः । चलेन्द्रियैरजितेन्द्रियैरसुरक्षा रक्षितुमशक्या; । कथंचित्प्राप्ता अपि श्रियो नाविनीतेषु तिष्ठन्तीत्यर्थः । वाक्यार्थहेतुकं काव्यलिङ्गमलंकार: ॥ क्रोधस्य दुष्ठतामुक्त्वा तस्य त्यागमुपदिशति

पदच्छेदः AI

क्व	क्व	where is
चिराय	चिराय	long-lasting
परिग्रहः	परिग्रह (परि√ग्रह्+अप्, १.१)	possession
श्रियाम्	श्री (६.३)	of fortunes
क्व	क्व	and where is
च	च	and
दुष्टेन्द्रियवाजिवश्यता	दुष्ट–इन्द्रिय–वाजिन्–वश्यता (१.१)	subjugation to the horses of wicked senses
शरदभ्रचलाः	शरद्–अभ्र–चल (१.३)	as fickle as autumn clouds
चलेन्द्रियैः	चल–इन्द्रिय (३.३)	for those with unsteady senses
असुरक्षाः	असुरक्षा (१.३)	insecure
हि	हि	indeed
बहुच्छलाः	बहु–छल (१.३)	full of deceptions
श्रियः	श्री (१.३)	fortunes

छन्दः वियोगिनी []

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११
क्व	चि	रा	य	प	रि	ग्र	हः	श्रि	यां
क्व	च	दु	ष्टे	न्द्रि	य	वा	जि	व	श्य	ता
श	र	द	भ्र	च	ला	श्च	ले	न्द्रि	यै
र	सु	र	क्षा	हि	ब	हु	च्छ	लाः	श्रि	यः

Other texts to read

शिशुपालवधम् माघः

श्रीमद्भगवद्गीता

About

Resources

Connect