समवृत्तिरुपैति मार्दवं
समये यश्च तनोति तिग्मताम् ।
अधितिष्ठति लोकमोजसा
स विवस्वानिव मेदिनीपतिः ॥

अन्वयः AI यः मेदिनी-पतिः समये मार्दवम् उपैति, (समये) च तिग्मताम् तनोति, सः सम-वृत्तिः (सन्) विवस्वान् इव ओजसा लोकम् अधितिष्ठति ।
English Summary AI A king who shows gentleness at the proper time and also displays severity when appropriate, being of balanced conduct, rules the world with his majesty, just like the sun.
सारांश AI जो राजा समय के अनुसार कोमलता और आवश्यकता पड़ने पर कठोरता का व्यवहार करता है, वही सूर्य के समान अपने तेज से संपूर्ण जगत पर शासन करने में समर्थ होता है।
घण्टापथव्याख्या (मल्लिनाथः) समेति ॥ यः । समा नातिमुदुर्नातितिग्मा वृत्तिर्यस्य स समंवृत्तिः सन्समये सत्यवसरे मार्दवं मृदुवृत्तित्वमुपैति तिग्मतां तीक्ष्णवृत्तित्वं च तनोति । स मेदिनीपतिर्विवस्वानिव ओजसा तेजसा लोकमधितिष्ठत्याक्रामति । सूर्योऽपि ऋतुभेदेने समवृत्तिरित्यादि योज्यम् ॥ उक्तान्यथाकरणेऽनिष्टमाह
पदच्छेदः AI
समवृत्तिःसमवृत्ति (१.१) one of balanced conduct
उपैतिउपैति (उप√इ कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) shows
मार्दवम्मार्दव (२.१) gentleness
समयेसमय (७.१) at the right time
यःयद् (१.१) who
and
तनोतितनोति (√तन् कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) displays
तिग्मताम्तिग्मता (२.१) severity
अधितिष्ठतिअधितिष्ठति (अधि√स्था कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) rules
लोकम्लोक (२.१) the world
ओजसाओजस् (३.१) with majesty
सःतद् (१.१) he
विवस्वान्विवस्वत् (१.१) the sun
इवइव like
मेदिनीपतिःमेदिनीपति (१.१) a king (lord of the earth)
छन्दः वियोगिनी []
छन्दोविश्लेषणम्
१० ११
वृ त्ति रु पै ति मा र्द वं
ये श्च नो ति ति ग्म ताम्
धि ति ष्ठ ति लो मो सा
वि स्वा नि मे दि नी तिः
About

Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.