अन्वयः
AI
(त्वया) अनुमानेन बलात् उपपत्तिः उदाहृता, आगमः च न क्षतः । अनीदृगाशयः कः इदम् ईदृक् प्रसभं वक्तुम् उपक्रमेत?
English Summary
AI
You have presented your arguments forcefully through reasoning, without violating the scriptures. Who, with intentions unlike yours, would dare to speak so eloquently and forcefully on this matter?
सारांश
AI
तुमने तर्क के साथ अपनी बात कही है और अनुमान से आगम (शास्त्र) मर्यादा का उल्लंघन भी नहीं किया है। तुम्हारे जैसी गहरी सोच वाला व्यक्ति ही इस प्रकार की स्पष्ट और ओजस्वी बात कह सकता है।
घण्टापथव्याख्या (मल्लिनाथः)
उपपत्तिरिति ॥ किंच बलाद्बलमाश्रित्य । कर्मणि ल्यब्लोपे पश्चमी वक्तव्या। उपपत्तिर्युक्तिरुदाहृता । पराक्रमपक्ष एव श्रेयानिति युक्तिरुक्तेत्यर्थः । उचितं चैतन्महावीरस्येति भावः । तथानुमानेन युक्त्यागमः शास्त्रं च न क्षतो न हतः। किंत्वागमाविरुद्धमेवोक्तम् । अन्यथा तद्विरोधादनुमानस्यैव प्रामाण्यभङ्गप्रसङ्गादिति भावः । ईदृगित्थं क्षात्रयुक्तमिदं वचनमविद्यमान ईदृगाशय इत्थं क्षात्रयुक्ताभिप्रायो यस्य सोऽनीदृगाशयः।
अभिप्रायश्छन्द आशयः इत्यमरः । कः प्रसभं हठाद्वक्तुमुपक्रमेत । न कोऽपीत्यर्थः । इत्थं वक्तुमुपक्रमितैव नास्ति । वक्ता तु दूरापास्त एवेति भावः । केचिदेतच्छ्लोकत्रयं निन्दापरत्वेनापि योजयन्ति । तदसत् । हितोपदेशमात्रतत्परस्यतिवत्सलस्य राज्ञो मत्सरिण इव महावीरे भ्रातरि विधेये सर्वानर्थमूलभूतनिन्दातात्पर्यकल्पनानौचित्यादिति ॥ यदि साधूक्तं तर्हि तथैव क्रियतामित्याशंक्याह
पदच्छेदः
AI
| उपपत्तिः | उपपत्ति (१.१) | reasoning |
| उदाहृता | उदाहृत (उद्+आ√हृ+क्त, १.१) | stated |
| बलात् | बल (५.१) | convincingly |
| अनुमानेन | अनुमान (३.१) | by inference |
| न | न | not |
| च | च | and |
| आगमः | आगम (१.१) | scripture |
| क्षतः | क्षत (√क्षन्+क्त, १.१) | violated |
| इदम् | इदम् (२.१) | this |
| ईदृक् | ईदृक् (२.१) | such (speech) |
| अनीदृगाशयः | अनीदृक्–आशय (१.१) | one with intentions unlike this |
| प्रसभम् | प्रसभम् | eloquently |
| वक्तुम् | वक्तुम् (√वच्+तुमुन्) | to speak |
| उपक्रमेत | उपक्रमेत (उप√क्रम् कर्तरि विधिलिङ् (आत्मने.) प्र.पु. एक.) | would dare |
| कः | किम् (१.१) | who |
छन्दः
वियोगिनी []
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| उ | प | प | त्ति | रु | दा | हृ | ता | ब | ला | |
| द | नु | मा | ने | न | न | चा | ग | मः | क्ष | तः |
| इ | द | मी | दृ | ग | नी | दृ | गा | श | यः | |
| प्र | स | भं | व | क्तु | मु | प | क्र | मे | त | कः |
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.