असंहार्योत्साहं जयिनमुदयं प्राप्य तरसा
धुरं गुर्वीं वोढुं स्थितमनवसादाय जगतः ।
स्वधाम्ना लोकानां तमुपरि कृतस्थानममरा-
स्तपोलक्ष्म्या दीप्तं दिनकृतमिवोच्चैरुपजगुः ॥

अन्वयः AI अमराः, तरसा उदयम् प्राप्य, जगतः अनवसादाय गुर्वीम् धुरम् वोढुम् स्थितम्, असंहार्योत्साहम्, जयिनम्, स्वधाम्ना लोकानाम् उपरि कृतस्थानम्, तपोलक्ष्म्या दीप्तम् तम् (अर्जुनम्) दिनकृतम् इव उच्चैः उपजगुः ।

English Summary AI The gods loudly praised him (Arjuna) as they would the sun. He had forcefully attained prominence, stood ready to bear the heavy burden for the world's preservation, possessed indomitable enthusiasm, was victorious, had established his place above the worlds with his own splendor, and was radiant with the glory of his penance.

सारांश AI अदम्य उत्साह वाले और तपस्या के तेज से सूर्य के समान देदीप्यमान अर्जुन, जो जगत के कल्याण हेतु गुरुतर भार उठाने को तत्पर थे, देवताओं द्वारा उच्च स्वर में स्तुत किए गए।

घण्टापथव्याख्या (मल्लिनाथः) असंहार्योत्साहमिति ॥ तरसा बलेन वेगेन च जयिनं जयशीलमुदयमस्त्रलाभरूपमभ्युदयम् । अन्यत्रोदयाद्रिं च । प्राप्यासंहार्योत्साहं संहर्तुमशक्यमुद्योगं जगतोऽनवसादाय क्षेत्राय गुर्वीं धुरं दुष्टनिग्रहभरं तमोपसंहाररूपं च भार बोढुं स्थितम् । स्वधाम्ना स्वतेजसा लोकानामुपरि कृतस्थानं कृतपदम् । अन्यत्रोपरिवर्तमानम् । तपोलक्ष्म्या दीप्तं तं पाण्डवममरां इन्द्रादयो दिनकृतं सूर्यमिवोच्चैरुपजगुः साधु महाभाग्योऽसीति तुष्टुवुः । शिखरिणीवृत्तम् ॥

पदच्छेदः AI

असंहार्योत्साहम्	असंहार्य–उत्साह (२.१)	him whose enthusiasm was indomitable
जयिनम्	जयिन् (२.१)	the victorious one
उदयम्	उदय (२.१)	prominence
प्राप्य	प्राप्य (प्र√आप्+ल्यप्)	having attained
तरसा	तरस् (३.१)	forcefully
धुरम्	धुर् (२.१)	the burden
गुर्वीम्	गुर्वी (२.१)	heavy
वोढुम्	वोढुम् (√वह्+तुमुन्)	to bear
स्थितम्	स्थित (√स्था+क्त, २.१)	who stood ready
अनवसादाय	न–अवसाद (४.१)	for the non-destruction
जगतः	जगत् (६.१)	of the world
स्वधाम्ना	स्वधामन् (३.१)	with his own splendor
लोकानाम्	लोक (६.३)	of the worlds
तम्	तद् (२.१)	him (Arjuna)
उपरि	उपरि	above
कृतस्थानम्	कृत–स्थान (२.१)	who had made his place
अमराः	अमर (१.३)	the gods
तपोलक्ष्म्या	तपस्–लक्ष्मी (३.१)	with the glory of his penance
दीप्तम्	दीप्त (√दीप्+क्त, २.१)	radiant
दिनकृतम्	दिनकृत् (२.१)	the sun
इव	इव	like
उच्चैः	उच्चैस्	loudly
उपजगुः	उपजगुः (उप√गै कर्तरि लिट् (परस्मै.) प्र.पु. बहु.)	praised

छन्दः शिखरिणी [१७: यमनसभलग]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२	१३	१४	१५	१६	१७
अ	सं	हा	र्यो	त्सा	हं	ज	यि	न	मु	द	यं	प्रा	प्य	त	र	सा
धु	रं	गु	र्वीं	वो	ढुं	स्थि	त	म	न	व	सा	दा	य	ज	ग	तः
स्व	धा	म्ना	लो	का	नां	त	मु	प	रि	कृ	त	स्था	न	म	म	रा
स्त	पो	ल	क्ष्म्या	दी	प्तं	दि	न	कृ	त	मि	वो	च्चै	रु	प	ज	गुः
य			म			न			स			भ			ल	ग

Other texts to read

नैषधीयचरितम् श्रीहर्षः

भट्टिकाव्यम् भट्टिः

About

Resources

Connect