हंसा बृहन्तः सुरसद्मवाहाः
संह्रादिकण्ठाभरणाः पतन्तः ।
चक्रुः प्रयत्नेन विकीर्यमाणै-
र्व्योम्नः परिष्वङ्गमिवाग्रपक्षैः ॥
हंसा बृहन्तः सुरसद्मवाहाः
संह्रादिकण्ठाभरणाः पतन्तः ।
चक्रुः प्रयत्नेन विकीर्यमाणै-
र्व्योम्नः परिष्वङ्गमिवाग्रपक्षैः ॥
संह्रादिकण्ठाभरणाः पतन्तः ।
चक्रुः प्रयत्नेन विकीर्यमाणै-
र्व्योम्नः परिष्वङ्गमिवाग्रपक्षैः ॥
अन्वयः
AI
बृहन्तः सुरसद्मवाहाः संह्रादिकण्ठाभरणाः पतन्तः हंसाः प्रयत्नेन विकीर्यमाणैः अग्रपक्षैः व्योम्नः परिष्वङ्गम् इव चक्रुः ।
English Summary
AI
Large swans, the carriers of the gods' abodes, whose melodious calls were their only throat ornaments, flew down. With their outstretched wingtips, they seemed to make a great effort to embrace the sky.
सारांश
AI
मधुर ध्वनि वाले कंठाभरणों से युक्त और देवताओं के विमानों को ढोने वाले विशाल हंस नीचे उतरते हुए अपने पंखों को फैलाकर मानो आकाश का आलिंगन कर रहे थे।
घण्टापथव्याख्या (मल्लिनाथः)
हंसा इति ॥ बृहन्तो महान्तः सुरसद्मानि विमानानि वहन्तीति सुरसद्मवाहाः। कर्मण्यण् । संह्रादीनि निह्रादीनि मुखराणि कण्ठाभरणानि किङ्किण्यो येषां ते । पतन्तो धावन्तो हंसाः प्रयत्नेन चिकीर्यमाणैर्विक्षिप्यमाणैरग्रपक्षै: पक्षाग्रैर्व्योम्नः परिष्वङ्गमालिङ्गनं चक्रुरिवेत्युत्प्रेक्षा ॥
पदच्छेदः
AI
| हंसाः | हंस (१.३) | swans |
| बृहन्तः | बृहत् (१.३) | large |
| सुरसद्मवाहाः | सुर–सद्मन्–वाह (√वह्+अण्, १.३) | carriers of the gods' abodes |
| संह्रादिकण्ठाभरणाः | संह्रादिन् (सम्√ह्रद्+णिनि)–कण्ठ–आभरण (१.३) | whose melodious calls were their throat ornaments |
| पतन्तः | पतत् (√पत्+शतृ, १.३) | flying down |
| चक्रुः | चक्रुः (√कृ कर्तरि लिट् (परस्मै.) प्र.पु. बहु.) | made |
| प्रयत्नेन | प्रयत्न (प्र√यत्+नङ्, ३.१) | with effort |
| विकीर्यमाणैः | विकीर्यमाण (वि√कॄ+यक्+शानच्, ३.३) | with outstretched |
| व्योम्नः | व्योमन् (६.१) | of the sky |
| परिष्वङ्गम् | परिष्वङ्ग (परि√ष्वञ्ज्+घञ्, २.१) | an embrace |
| इव | इव | as if |
| अग्रपक्षैः | अग्रपक्ष (३.३) | with wingtips |
छन्दः
इन्द्रवज्रा [११: ततजगग]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| हं | सा | बृ | ह | न्तः | सु | र | स | द्म | वा | हाः |
| सं | ह्रा | दि | क | ण्ठा | भ | र | णाः | प | त | न्तः |
| च | क्रुः | प्र | य | त्ने | न | वि | की | र्य | मा | णै |
| र्व्यो | म्नः | प | रि | ष्व | ङ्ग | मि | वा | ग्र | प | क्षैः |
| त | त | ज | ग | ग | ||||||
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.