भूयः समाधानविवृद्धतेजा
नैवं पुरा युद्धमिति व्यथावान् ।
स निर्ववामास्रममर्षनुन्नं
विषं महानाग इवेक्षणाभ्याम् ॥
भूयः समाधानविवृद्धतेजा
नैवं पुरा युद्धमिति व्यथावान् ।
स निर्ववामास्रममर्षनुन्नं
विषं महानाग इवेक्षणाभ्याम् ॥
नैवं पुरा युद्धमिति व्यथावान् ।
स निर्ववामास्रममर्षनुन्नं
विषं महानाग इवेक्षणाभ्याम् ॥
अन्वयः
AI
भूयः समाधानविवृद्धतेजाः, 'पुरा एवम् युद्धम् न आसीत्' इति व्यथावान् सः, अमर्षनुन्नम् अस्रम्, महानागः ईक्षणाभ्याम् विषम् इव, निर्ववाम।
English Summary
AI
His spirit enhanced again by concentration, yet distressed thinking, "Never before has there been a battle like this," he shed tears driven by indignation from his eyes, just as a great serpent emits poison.
सारांश
AI
एकाग्रता से बढ़ते हुए तेज वाले और 'ऐसा युद्ध पहले कभी नहीं हुआ' इस विचार से दुखी अर्जुन ने क्रोध के कारण अपनी आँखों से उसी प्रकार आँसू बहाए जैसे कोई विशाल सर्प विष उगलता है।
घण्टापथव्याख्या (मल्लिनाथः)
भूय इति ॥ भूयः पुनरपि समाधानेन युद्धाय मनोव्यवस्थापनेन विवृद्धतेजाः प्रवृद्धप्रतापः पुरा पुरातनं युद्धमेवमित्थं शक्तिसादकरं न भवतीति हेतोर्व्यथावान्परितापवान्सोऽर्जुन ईक्षणाभ्यां दृष्टिभ्यां महानागो महासर्पो विषमिवामर्षनुन्नं क्रोधोत्थापितमस्त्रमश्रु निर्धवाम निर्जगार । सात्त्विकानां रससाधारण्याद्रौद्रेऽश्रूदयोक्तिः॥
पदच्छेदः
AI
| भूयः | भूयस् | Again |
| समाधानविवृद्धतेजा | समाधान–विवृद्ध (वि√वृध्+क्त)–तेजस् (१.१) | whose spirit was enhanced by concentration |
| नैवं | न–एवम् | not like this |
| पुरा | पुरा | before |
| युद्धमिति | युद्धम् (१.१)–इति | a battle, thus (thinking) |
| व्यथावान् | व्यथावत् (१.१) | distressed |
| स | तद् (१.१) | he |
| निर्ववाम | निर्ववाम (निर्√वम् कर्तरि लिट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | shed |
| अस्रम् | अस्र (२.१) | tears |
| अमर्षनुन्नं | अमर्ष–नुन्न (√नुद्+क्त, २.१) | driven by indignation |
| विषं | विष (२.१) | poison |
| महानाग | महा–नाग (१.१) | a great serpent |
| इव | इव | like |
| ईक्षणाभ्याम् | ईक्षण (३.२) | from his eyes |
छन्दः
उपजातिः [११]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| भू | यः | स | मा | धा | न | वि | वृ | द्ध | ते | जा |
| नै | वं | पु | रा | यु | द्ध | मि | ति | व्य | था | वान् |
| स | नि | र्व | वा | मा | स्र | म | म | र्ष | नु | न्नं |
| वि | षं | म | हा | ना | ग | इ | वे | क्ष | णा | भ्याम् |
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.