अचित्ततायामपि नाम युक्ता-
मनूर्ध्वतां प्राप्य तदीयकृच्छ्रे ।
महीं गतौ ताविषुधी तदानीं
विवव्रतुश्चेतनयेव योगम् ॥

अन्वयः AI तदानीम् तौ इषुधी अचित्ततायाम् अपि (सत्याम्) तदीयकृच्छ्रे युक्ताम् अनूर्ध्वताम् नाम प्राप्य महीम् गतौ (सन्तौ) चेतनया इव योगम् विवव्रतुः ।

English Summary AI At that time, those two quivers, though inanimate, having attained a fitting state of lowliness in his distress and fallen to the earth, seemed to enter into a union with consciousness, as if sharing his grief.

सारांश AI अर्जुन की विकट स्थिति को देखकर उनके दोनों तरकश भूमि पर गिर पड़े, मानो निर्जीव होने पर भी वे अर्जुन के प्रति अपनी संवेदना और घनिष्ठ संबंध प्रकट कर रहे हों।

घण्टापथव्याख्या (मल्लिनाथः) अचित्ततायामिति ॥ तदानीं कवचपतनसमये महीं गताविषुधी निषङ्गावचित्ततायामप्यचेतनत्वेऽपि तदीयकृच्छ्रे स्वामिव्यसने युक्तां योग्याम् । नाम किल । अर्किचित्करत्वादिति भावः । अनूर्ध्वतामवाङ्मुखत्वं प्राप्यं चेतनया प्राणिसाधारणज्ञानेनेव योगं संबन्धं विवव्रतुरिवेत्युत्प्रेक्षा । अचेतनत्वेऽप्यवाङ्मुखत्वादिचेतनधर्मयोगादिति भावः॥

पदच्छेदः AI

अचित्ततायाम्	अचित्तता (७.१)	in the state of being inanimate
अपि	अपि	even
नाम	नाम	indeed
युक्ताम्	युक्त (√युज्+क्त, २.१)	fitting
अनूर्ध्वताम्	अनूर्ध्वता (२.१)	lowliness
प्राप्य	प्राप्य (प्र√आप्+ल्यप्)	having attained
तदीयकृच्छ्रे	तदीय–कृच्छ्र (७.१)	in his (Arjuna's) distress
महीम्	मही (२.१)	the earth
गतौ	गत (√गम्+क्त, १.२)	having gone to
तौ	तद् (१.२)	those two
इषुधी	इषुधि (१.२)	the two quivers
तदानीम्	तदानीम्	at that time
विवव्रतुः	विवव्रतुः (√वृ कर्तरि लिट् (परस्मै.) प्र.पु. द्वि.)	they entered into
चेतनया	चेतना (३.१)	with consciousness
इव	इव	as if
योगम्	योग (२.१)	connection

छन्दः उपेन्द्रवज्रा [११: जतजगग]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११
अ	चि	त्त	ता	या	म	पि	ना	म	यु	क्ता
म	नू	र्ध्व	तां	प्रा	प्य	त	दी	य	कृ	च्छ्रे
म	हीं	ग	तौ	ता	वि	षु	धी	त	दा	नीं
वि	व	व्र	तु	श्चे	त	न	ये	व	यो	गम्
ज			त			ज			ग	ग

Other texts to read

श्रीमद्भगवद्गीता

योगवासिष्ठम् वाल्मीकिः

About

Resources

Connect