रिक्ते सविस्रम्भमथर्जुनस्य
निषङ्गवक्त्रे निपतात पाणिः ।
अन्यद्विपापीतजले सतर्षं
मतङ्गजस्येव नगाश्मरन्ध्रे ॥

अन्वयः AI अथ अर्जुनस्य पाणिः रिक्ते निषङ्गवक्त्रे सविस्रम्भम् निपपात, सतर्षम् (पाणिः) अन्यद्विपापीतजले नगाश्मरन्ध्रे मतङ्गजस्य (पाणिः) इव ।

English Summary AI Then, Arjuna's hand confidently reached for the mouth of his quiver, only to find it empty. It was like a thirsty elephant's trunk reaching into a mountain rock cavity where the water had already been drunk by another elephant.

सारांश AI अर्जुन का हाथ खाली तरकश में उसी विश्वास के साथ गया, जैसे कोई प्यासा हाथी पर्वत की उस गुहा में सूँड डालता है जिसका जल पहले ही पिया जा चुका हो।

घण्टापथव्याख्या (मल्लिनाथः) रिक्त इति ॥अथ बाणान्तर्धानानन्तरमर्जुनस्य पाणिः करो रिक्ते बाणशुन्ये निषङ्गचक्रे तूणीरमुखेऽन्यद्विपेन गजान्तरेणापीतजले पीततोये नगस्याचलस्याश्मरन्ध्रे शिलागर्ते। प्रदर इत्यर्थः । सतर्षं सतृष्णं यथा स्यात्तथा मतङ्गजस्य पाणिर्लक्षणयां कर इव सविस्त्रम्भं सन्त्येव बाणा इति सविश्वासं निपपात ॥

पदच्छेदः AI

रिक्ते	रिक्त (√रिच्+क्त, ७.१)	in the empty
सविस्रम्भम्	सविस्रम्भम्	confidently
अथ	अथ	then
अर्जुनस्य	अर्जुन (६.१)	of Arjuna
निषङ्गवक्त्रे	निषङ्ग–वक्त्र (७.१)	in the mouth of the quiver
निपपात	निपपात (नि√पत् कर्तरि लिट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	fell upon
पाणिः	पाणि (१.१)	the hand
अन्यद्विपापीतजले	अन्य–द्विप–आपीत–जल (७.१)	in which the water has been drunk by another elephant
सतर्षम्	सतर्षम्	thirstily
मतङ्गजस्य	मतङ्गज (६.१)	of an elephant
इव	इव	like
नगाश्मरन्ध्रे	नग–अश्म–रन्ध्र (७.१)	in a cavity in a mountain rock

छन्दः उपजातिः [११]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११
रि	क्ते	स	वि	स्र	म्भ	म	थ	र्जु	न	स्य
नि	ष	ङ्ग	व	क्त्रे	नि	प	ता	त	पा	णिः
अ	न्य	द्वि	पा	पी	त	ज	ले	स	त	र्षं
म	त	ङ्ग	ज	स्ये	व	न	गा	श्म	र	न्ध्रे

Other texts to read

कुमारसंभवम् कालिदासः

रघुवंशम् कालिदासः

About

Resources

Connect