रथाङ्गसंक्रीडितमश्वहेषा
बृहन्ति मत्तद्विपबृंहितानि ।
संघर्षयोगादिव मूर्छितानि
ह्रादं निगृह्णन्ति न दुन्दुभीनाम् ॥
रथाङ्गसंक्रीडितमश्वहेषा
बृहन्ति मत्तद्विपबृंहितानि ।
संघर्षयोगादिव मूर्छितानि
ह्रादं निगृह्णन्ति न दुन्दुभीनाम् ॥
बृहन्ति मत्तद्विपबृंहितानि ।
संघर्षयोगादिव मूर्छितानि
ह्रादं निगृह्णन्ति न दुन्दुभीनाम् ॥
अन्वयः
AI
रथाङ्गसंक्रीडितम्, अश्वहेषा, मत्तद्विपबृंहितानि बृहन्ति, संघर्षयोगात् मूर्छितानि इव, दुन्दुभीनाम् ह्रादं न निगृह्णन्ति ।
English Summary
AI
The rattling of chariots, the neighing of horses, and the great trumpetings of mad elephants do not, as if intensified by their combined clash, suppress the roar of war-drums here. (Arjuna notes the absence of the cacophony of a great army).
सारांश
AI
रथों की घरघराहट, घोड़ों की हिनहिनाहट और मतवाले हाथियों का चिंघाड़ना दुंदुभियों के गंभीर स्वर को भी दबा रहा है, मानो ये ध्वनियाँ आपस में प्रतिस्पर्धा कर रही हों।
घण्टापथव्याख्या (मल्लिनाथः)
रथाङ्गेति ॥ रथाङ्गसंक्रीडितं रथचक्रकूजितमश्वानां च हेषा ह्रेषितानि शब्दितानि ।
अश्वानां हेषा ह्रेषा च निःस्वनः इत्यमरः । बृहन्ति महान्ति मत्तद्विपानां बृंहि तानि । इंहितं करिगर्जितम् इत्यमरः (अमरकोशः २.८.१०७ ) । संघर्षयोगादिव परस्परस्पर्धासंबन्धादिव मूर्च्छितानि वृद्धिं गतानि सन्ति । नपुंसकमनपुंसक- (अष्टाध्यायी १.२.६९ ) इत्यादिना नपुंसकैकशेषः । दुन्दुभीनां भेरीणां ह्रादं निर्घोषम् । स्वाननिर्घोषनिर्ह्राद- इत्यमरः (अमरकोशः १.६.२५ ) । न निगृह्णन्ति न तिरस्कुर्वन्ति ॥
पदच्छेदः
AI
| रथाङ्गसंक्रीडितम् | रथ–अङ्ग–संक्रीडित (१.१) | the rattling of chariot parts |
| अश्वहेषा | अश्व–हेषा (१.१) | the neighing of horses |
| बृहन्ति | बृहत् (१.३) | great |
| मत्तद्विपबृंहितानि | मत्त–द्विप–बृंहित (१.३) | the trumpetings of intoxicated elephants |
| संघर्षयोगात् | संघर्ष–योग (५.१) | due to the combination of clashing sounds |
| इव | इव | as if |
| मूर्छितानि | मूर्छित (√मूर्छ्+क्त, १.३) | intensified/fainted |
| ह्रादम् | ह्राद (२.१) | the roar |
| निगृह्णन्ति | निगृह्णन्ति (नि√ग्रह् कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. बहु.) | do not suppress |
| न | न | not |
| दुन्दुभीनाम् | दुन्दुभि (६.३) | of the war-drums |
छन्दः
उपजातिः [११]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| र | था | ङ्ग | सं | क्री | डि | त | म | श्व | हे | षा |
| बृ | ह | न्ति | म | त्त | द्वि | प | बृं | हि | ता | नि |
| सं | घ | र्ष | यो | गा | दि | व | मू | र्छि | ता | नि |
| ह्रा | दं | नि | गृ | ह्ण | न्ति | न | दु | न्दु | भी | नाम् |
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.