अभ्यायतः संततधूमधूम्रं
व्यापि प्रभाजालमिवान्तकस्य ।
रजः प्रतूर्णाश्वरथाङ्गनुन्नं
तनोति न व्योमनि मातरिश्वा ॥

अन्वयः AI मातरिश्वा प्रतूर्णाश्वरथाङ्गनुन्नं, संततधूमधूम्रं, अन्तकस्य प्रभाजालम् इव व्यापि रजः व्योम्नि न तनोति ।

English Summary AI The wind does not spread dust in the sky—dust raised by swift horses and chariot wheels, which is dark like continuous smoke and all-pervading like the aura of Death himself. (Arjuna notes the absence of battle dust).

सारांश AI घोड़ों और रथों के पहियों से उड़ने वाली धूल आकाश में वायु द्वारा इस प्रकार फैलाई जा रही है जैसे यमराज का कोई विशाल जाल हो या निरंतर उठता हुआ गहरा धुआँ।

घण्टापथव्याख्या (मल्लिनाथः) अभीति ॥ अभ्यायतो वीरान्हन्तुमभ्यागच्छतः । इणः शतृप्रत्ययः । अन्तकस्य कालस्य संबन्धि संततं सततं धूमवद्धूम्रं व्यापि व्यापकं प्रभाजालमिव स्थितं प्रतूर्णैर्वेगवद्भिरश्वै रथाङ्गै रथचक्रैश्च नुन्नं प्रेरितं रजो मातरिश्वा मरुद्व्योमन्यन्तरिक्षे न तनोति न विस्तारयति ॥

पदच्छेदः AI

अभ्यायतः	अभ्यायतः	coming near
संततधूमधूम्रम्	संतत–धूम–धूम्र (२.१)	dark like continuous smoke
व्यापि	व्यापिन् (२.१)	all-pervading
प्रभाजालम्	प्रभा–जाल (२.१)	a web of light
इव	इव	like
अन्तकस्य	अन्तक (६.१)	of Death (Yama)
रजः	रजस् (२.१)	dust
प्रतूर्णाश्वरथाङ्गनुन्नम्	प्रतूर्ण–अश्व–रथ–अङ्ग–नुन्न (२.१)	raised by the swift horses and chariot-wheels
तनोति	तनोति (√तन् कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	spreads
न	न	not
व्योम्नि	व्योमन् (७.१)	in the sky
मातरिश्वा	मातरिश्वन् (१.१)	the wind

छन्दः उपजातिः [११]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११
अ	भ्या	य	तः	सं	त	त	धू	म	धू	म्रं
व्या	पि	प्र	भा	जा	ल	मि	वा	न्त	क	स्य
र	जः	प्र	तू	र्णा	श्व	र	था	ङ्ग	नु	न्नं
त	नो	ति	न	व्यो	म	नि	मा	त	रि	श्वा

Other texts to read

नैषधीयचरितम् श्रीहर्षः

रघुवंशम् कालिदासः

About

Resources

Connect