ततो धरित्रीधरतुल्यरोधस-
स्तडिल्लतालिङ्गितनीलमूर्तयः ।
अधोमुखाकाशसरिन्निपातिनी-
रपः प्रसक्तं मुमुचुः पयोमुचः ॥

अन्वयः AI ततः धरित्री-धर-तुल्य-रोधसः, तडित्-लता-आलिङ्गित-नील-मूर्तयः पयोमुचः अधोमुख-आकाश-सरित्-निपातिनीः अपः प्रसक्तम् मुमुचुः।

English Summary AI Then the clouds, whose bulk was equal to mountains and whose dark forms were embraced by creepers of lightning, continuously released waters that fell like downward-flowing celestial rivers.

सारांश AI पर्वतों के समान विशाल और बिजली से लिपटे हुए बादलों ने आकाशगंगा के नीचे गिरते जल की तरह निरंतर मूसलाधार वर्षा करना प्रारंभ कर दिया।

घण्टापथव्याख्या (मल्लिनाथः) तत इति ॥ ततो वरुणास्त्रप्रयोगानन्तरं धरित्रीधरतुल्यरोधसः पर्वतसमप्रान्ताः । रोधः स्यात्प्रान्तकूलयोः इति विश्वः। तडिल्लताभिरालिङ्गिता नीलमूर्तयो नीलाङ्गानि येषां ते पयोमुचो मेघा अधोमुखा आकाशसरिदिव निपतन्तीत्यधोमुखाकाशसरिन्निपातिनीः। कर्तर्युपमाने (अष्टाध्यायी ३.२.७९ ) इनि णिनिः । अपो जलानि प्रसक्तमनुबन्धमविच्छिन्नं यथा तथा मुमुचुः । इतः प्रभृति वंशस्थवृत्तम् ॥

पदच्छेदः AI

ततः	ततः	Then
धरित्रीधरतुल्यरोधसः	धरित्री–धर–तुल्य–रोधस् (१.३)	whose bulk was equal to mountains
तडिल्लतालिङ्गितनीलमूर्तयः	तडित्–लता–आलिङ्गित (आ√लिह्+क्त)–नील–मूर्ति (१.३)	whose dark forms were embraced by creepers of lightning
अधोमुखाकाशसरिन्निपातिनीः	अधोमुख–आकाश–सरित्–निपातिनी (२.३)	falling like downward-flowing celestial rivers
अपः	अप् (२.३)	waters
प्रसक्तम्	प्रसक्तम्	continuously
मुमुचुः	मुमुचुः (√मुच् कर्तरि लिट् (परस्मै.) प्र.पु. बहु.)	released
पयोमुचः	पयस्–मुच् (१.३)	the clouds

छन्दः वंशस्थम् [१२: जतजर]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२
त	तो	ध	रि	त्री	ध	र	तु	ल्य	रो	ध	स
स्त	डि	ल्ल	ता	लि	ङ्गि	त	नी	ल	मू	र्त	यः
अ	धो	मु	खा	का	श	स	रि	न्नि	पा	ति	नी
र	पः	प्र	स	क्तं	मु	मु	चुः	प	यो	मु	चः
ज			त			ज			र

Other texts to read

योगवासिष्ठम् वाल्मीकिः

भट्टिकाव्यम् भट्टिः

About

Resources

Connect