निःश्वासधूमैः स्थगितांशुजालं
फणावतामुत्फणमण्डलानाम् ।
गच्छन्निवास्तं वपुरभ्युवाह
विलोचनानां सुखमुष्णरश्मिः ॥

अन्वयः AI उत्-फण-मण्डलानाम् फणावताम् निःश्वास-धूमैः स्थगित-अंशु-जालः उष्णरश्मिः अस्तम् गच्छन् इव वपुः अभ्युवाह, (तत् च) विलोचनानाम् सुखम् (आसीत्)।

English Summary AI The sun, its web of rays obscured by the smoke from the hissing breaths of the serpents with their raised hoods, assumed a form as if it were setting, which was a pleasure for the eyes (of the celestial observers).

सारांश AI उन फनधारी सर्पों के निश्वास रूपी धुएँ से सूर्य की किरणें ढँक गईं और सूर्य अस्ताचल की ओर जाता हुआ सा प्रतीत हुआ, जिससे आँखों को सुख मिला।

घण्टापथव्याख्या (मल्लिनाथः) निःश्वासेति । उष्णरश्मिरस्तं गच्छन्निवोन्नमितानि फणामण्डलानि येषां तेषां फणावतां सर्पाणां निःश्वासेषु ये धूमास्तैः स्थगितमाच्छादितमंशुजालं यस्य तत्तथोक्तम् । अतएव विलोचनानां सुखं सुखकरं वपुरभ्युवाह ॥

पदच्छेदः AI

निःश्वासधूमैः	निःश्वास–धूम (३.३)	by the smoke of hissing breaths
स्थगितांशुजालः	स्थगित–अंशु–जाल (१.१)	whose web of rays was obscured
फणावताम्	फणावत् (६.३)	of the hooded ones (serpents)
उत्फणमण्डलानाम्	उद्–फण–मण्डल (६.३)	of those with raised hoods
गच्छन्	गच्छत् (√गम्+शतृ, १.१)	going
इव	इव	as if
अस्तम्	अस्तम्	to setting
वपुः	वपुस् (२.१)	a form
अभ्युवाह	अभ्युवाह (अभि+उद्√वह् कर्तरि लिट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	assumed
विलोचनानाम्	विलोचन (६.३)	for the eyes
सुखम्	सुख (२.१)	pleasure
उष्णरश्मिः	उष्ण–रश्मि (१.१)	the hot-rayed one (the Sun)

छन्दः उपजातिः [११]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११
निः	श्वा	स	धू	मैः	स्थ	गि	तां	शु	जा	लं
फ	णा	व	ता	मु	त्फ	ण	म	ण्ड	ला	नाम्
ग	च्छ	न्नि	वा	स्तं	व	पु	र	भ्यु	वा	ह
वि	लो	च	ना	नां	सु	ख	मु	ष्ण	र	श्मिः

Other texts to read

महाभारतम् वेदव्यासः

श्रीमद्भगवद्गीता

About

Resources

Connect