धृतोत्पलापीड इव प्रियायाः
शिरोरुहाणां शिथिलः कलापः ।
न बर्हभारः पतितस्य शङ्को-
र्निषादिवक्षःस्थलमातनोति ॥
धृतोत्पलापीड इव प्रियायाः
शिरोरुहाणां शिथिलः कलापः ।
न बर्हभारः पतितस्य शङ्को-
र्निषादिवक्षःस्थलमातनोति ॥
शिरोरुहाणां शिथिलः कलापः ।
न बर्हभारः पतितस्य शङ्को-
र्निषादिवक्षःस्थलमातनोति ॥
अन्वयः
AI
पतितस्य शङ्कोः बर्हभारः, प्रियायाः शिरोरुहाणां धृतोत्पलापीडः शिथिलः कलापः इव, निषादिवक्षःस्थलम् न आतनोति किम्?
English Summary
AI
Does the heavy plume of a fallen peacock not cover the chest of its rider, like a loose tress of a beloved's hair holding a lotus garland? (This implies that it does, creating a poignant image amidst the violence).
सारांश
AI
गिरे हुए ध्वज के मोरपंखों का गुच्छा हाथीसवार के वक्ष पर इस तरह फैला है जैसे किसी प्रियतमा के बिखरे हुए बाल हों जिनमें उत्पल के पुष्प सजे हों।
घण्टापथव्याख्या (मल्लिनाथः)
धृतेति । पतितस्य वक्षसि मग्नस्य शङ्कोस्तोमरस्य संबन्धी ।
वा पुंसि शल्यं शङ्कुर्नां सर्वला तोमरोऽस्त्रियाम् इत्यमरः (अमरकोशः २.८.९३ ) । बर्हभारस्तन्मूलबद्धो लाञ्छनपिच्छकलापो धृत उत्पलापीडः कुवलयशेखरो यस्मिन्स प्रियायाः संबन्धी शिथिलः स्रस्तः शिरोरुहाणां कलापः केशपाश इव निषादिनो हस्त्यारोहस्य वक्षःस्थलं नातनोतिन व्याप्नोति ॥
पदच्छेदः
AI
| धृतोत्पलापीडः | धृत–उत्पल–आपीड (१.१) | holding a lotus garland |
| इव | इव | like |
| प्रियायाः | प्रिया (६.१) | of a beloved |
| शिरोरुहाणाम् | शिरोरुह (६.३) | of the hair |
| शिथिलः | शिथिल (१.१) | a loose |
| कलापः | कलाप (१.१) | tress |
| न | न | not |
| बर्हभारः | बर्हभार (१.१) | the heavy plume |
| पतितस्य | पतित (√पत्+क्त, ६.१) | of a fallen |
| शङ्कोः | शङ्कु (६.१) | peacock |
| निषादि | निषादिन् | of the rider |
| वक्षःस्थलम् | वक्षःस्थल (२.१) | the chest |
| आतनोति | आतनोति (आ√तन् कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | cover |
छन्दः
उपेन्द्रवज्रा [११: जतजगग]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| धृ | तो | त्प | ला | पी | ड | इ | व | प्रि | या | याः |
| शि | रो | रु | हा | णां | शि | थि | लः | क | ला | पः |
| न | ब | र्ह | भा | रः | प | ति | त | स्य | श | ङ्को |
| र्नि | षा | दि | व | क्षः | स्थ | ल | मा | त | नो | ति |
| ज | त | ज | ग | ग | ||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.