महारथानां प्रतिदन्त्यनीक-
मधिस्यदस्यन्दनमुत्थितानाम् ।
आमूललूनैरतिमन्युनेव
मातङ्गहस्तैर्व्रियते न पन्थाः ॥

अन्वयः AI अधिस्यदस्यन्दनम् उत्थितानां महारथानाम् अनीकं प्रतिदन्ति, अतिमन्युना इव आमूललूनैः मातङ्गहस्तैः पन्थाः न व्रियते किम्?

English Summary AI Is the path towards the army of great warriors, who have advanced with their chariots, not blocked by the trunks of elephants severed at the root, as if by great wrath? (This implies that the path is indeed blocked).

सारांश AI क्रोध में जड़ से काटी गई हाथियों की सूँडों ने महारथियों के रथों का मार्ग इस प्रकार अवरुद्ध कर दिया है, मानो वे मृत्यु के बाद भी शत्रुओं को रोकना चाहती हों।

घण्टापथव्याख्या (मल्लिनाथः) महारथानामिति ॥ प्रतिदन्त्यनीकं दन्तिसैन्यं प्रति । अनीकं तु रणे सैन्ये इति विश्वः । अधिस्यदा महारया: स्यन्दना रथा यत्र तत्तथा । रंहस्तरसी तु रयः स्यदः इत्यमरः (अमरकोशः १.१.७९ ) । उत्थितानां प्रस्थितानां महारथानां रथिकविशेषाणाम्।

आत्मानं सारथिं चाश्वान् रक्षन्युध्येत यो नरः । स महारथसंज्ञः स्यादित्याहुर्नीतिकोविदाः

इति लक्षणात् । पन्था मार्ग आमूलं लूनैश्छिन्नैर्मातङ्गहस्तैर्नागकरैरतिमन्युनातिक्रोधेनेव न व्रियते न निरुध्यते ।

पदच्छेदः AI

महारथानाम्	महारथ (६.३)	of the great warriors
प्रतिदन्ति	प्रतिदन्ति (२.१)	towards the elephants
अनीकम्	अनीक (२.१)	the army
अधिस्यदस्यन्दनम्	अधिस्यदस्यन्दन (२.१)	with forward-moving chariots
उत्थितानाम्	उत्थित (उत्√स्था+क्त, ६.३)	of those who have risen
आमूललूनैः	आ–मूल–लून (√लू+क्त, ३.३)	severed up to the root
अतिमन्युना	अतिमन्यु (३.१)	by great wrath
इव	इव	as if
मातङ्गहस्तैः	मातङ्ग–हस्त (३.३)	by the trunks of elephants
व्रियते	व्रियते (√वृ भावकर्मणोः लट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.)	is blocked
न	न	not
पन्थाः	पथिन् (१.१)	the path

छन्दः उपजातिः [११]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११
म	हा	र	था	नां	प्र	ति	द	न्त्य	नी	क
म	धि	स्य	द	स्य	न्द	न	मु	त्थि	ता	नाम्
आ	मू	ल	लू	नै	र	ति	म	न्यु	ने	व
मा	त	ङ्ग	ह	स्तै	र्व्रि	य	ते	न	प	न्थाः

महारथानां प्रतिदन्त्यनीक-
मधिस्यदस्यन्दनमुत्थितानाम् ।
आमूललूनैरतिमन्युनेव
मातङ्गहस्तैर्व्रियते न पन्थाः ॥

Other texts to read

कुमारसंभवम् कालिदासः

शिशुपालवधम् माघः

About

Resources

Connect