परिक्षते वक्षसि दन्तिदन्तैः
प्रियाङ्कशीता नभसः पतन्ती ।
नेह प्रमोहं प्रियसाहसानां
मन्दारमाला विरलीकरोति ॥
परिक्षते वक्षसि दन्तिदन्तैः
प्रियाङ्कशीता नभसः पतन्ती ।
नेह प्रमोहं प्रियसाहसानां
मन्दारमाला विरलीकरोति ॥
प्रियाङ्कशीता नभसः पतन्ती ।
नेह प्रमोहं प्रियसाहसानां
मन्दारमाला विरलीकरोति ॥
अन्वयः
AI
इह दन्तिदन्तैः वक्षसि परिक्षते (सति), प्रियाङ्कशीता मन्दारमाला नभसः पतन्ती प्रियसाहसानाम् प्रमोहं न विरलीकरोति ।
English Summary
AI
Here, for heroes who love valorous deeds and are fatally wounded in the chest by elephant tusks, a Mandara garland—falling from heaven and cool like a beloved's embrace—does not descend to dispel their final swoon. (Arjuna notes the absence of the celestial reward for fallen heroes).
सारांश
AI
हाथियों के दाँतों से घायल हुए पराक्रमी योद्धाओं के वक्षस्थल पर आकाश से मन्दार की मालाएँ गिर रही हैं, जो अपनी दिव्यता और शीतलता से उनकी पीड़ा और मोह को कम कर रही हैं।
घण्टापथव्याख्या (मल्लिनाथः)
परीति ॥ इह रणे दन्तिदन्तैर्गजदन्तैः परिक्षते ताडिते वक्षसि नमसः पतन्ती प्रियाया अङ्क इव शीता शीतला सुखकरी मन्दारमाला । सुरैर्मुक्तेति शेषः । प्रियं साहसं येषां तेषां प्रियसाहसानाम् । यतो गजाभियायिनामिति भावः। प्रमोहं प्रहारमूर्च्छां न विरलीकरोति न मन्दीकरोति । नापनयतीति, यावत् ॥
पदच्छेदः
AI
| परिक्षते | परिक्षत (परि√क्षन्+क्त, ७.१) | being deeply wounded |
| वक्षसि | वक्षस् (७.१) | on the chest |
| दन्तिदन्तैः | दन्तिन्–दन्त (३.३) | by the tusks of elephants |
| प्रियाङ्कशीता | प्रिया–अङ्क–शीत (१.१) | cool from the embrace of a beloved |
| नभसः | नभस् (५.१) | from the sky |
| पतन्ती | पतत् (√पत्+शतृ, १.१) | falling |
| न | न | not |
| इह | इह | here |
| प्रमोहम् | प्रमोह (२.१) | the swoon (of death) |
| प्रियसाहसानाम् | प्रिय–साहस (६.३) | of those who love valorous deeds |
| मन्दारमाला | मन्दार–माला (१.१) | a garland of Mandara flowers |
| विरलीकरोति | विरलीकरोति (√कृ +च्वि कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | dispels / makes thin |
छन्दः
उपजातिः [११]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| प | रि | क्ष | ते | व | क्ष | सि | द | न्ति | द | न्तैः |
| प्रि | या | ङ्क | शी | ता | न | भ | सः | प | त | न्ती |
| ने | ह | प्र | मो | हं | प्रि | य | सा | ह | सा | नां |
| म | न्दा | र | मा | ला | वि | र | ली | क | रो | ति |
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.