शम्भो धनुर्मण्डलतः प्रवृत्तं
तं मण्डलादंशुमिवांशुभर्तुः ।
निवारयिष्यन्विदधे सिताश्वः
शिलीमुखच्छायवृतां धरित्रीम् ॥
शम्भो धनुर्मण्डलतः प्रवृत्तं
तं मण्डलादंशुमिवांशुभर्तुः ।
निवारयिष्यन्विदधे सिताश्वः
शिलीमुखच्छायवृतां धरित्रीम् ॥
तं मण्डलादंशुमिवांशुभर्तुः ।
निवारयिष्यन्विदधे सिताश्वः
शिलीमुखच्छायवृतां धरित्रीम् ॥
अन्वयः
AI
सिताश्वः शम्भोः धनुर्मण्डलतः प्रवृत्तम्, अंशुभर्तुः मण्डलात् प्रवृत्तम् अंशुम् इव स्थितम्, तम् (इषुम्) निवारयिष्यन्, धरित्रीम् शिलीमुखच्छायवृताम् विदधे ।
English Summary
AI
Wishing to ward off that arrow—which issued from the orb of Shiva's bow like a ray from the orb of the sun—Arjuna (he with white horses) made the earth covered with the shadow of his own arrows.
सारांश
AI
शिव के धनुष-मण्डल से निकले सूर्य-किरण सदृश बाण को रोकने हेतु अर्जुन ने अपनी बाण-वर्षा की छाया से समस्त पृथ्वी को आच्छादित कर दिया।
घण्टापथव्याख्या (मल्लिनाथः)
शंभोरिति ॥ सितांश्वोऽर्जुनः शंभोर्धनुर्मण्डलतो धनुर्वलयात्प्रवृत्तं निष्क्रान्तं तमिषुम् । अंशुभर्तुरर्कस्य मण्डलात्प्रवृत्तमंशुमिव । अत्रापीषुवज्जातावेकवचनम् । निवारयिष्यन्निवारयितुकामः । क्रियार्थक्रियायां लृटि तस्य शत्रादेशः । धरित्रीं भुवं शिलीमुखानां छाया शिलीमुखच्छायम् ।
छाया बाहुल्ये (अष्टाध्यायी २.४.२२ ) इति नपुंसकत्वम् । तेन वृतां व्याप्तां विदधे कृतवान् । शरजालच्छायावृतां धरित्रीमकरोदित्यर्थः । उपमालंकारः ॥
पदच्छेदः
AI
| शम्भोः | शम्भु (६.१) | of Shambhu (Shiva) |
| धनुर्मण्डलतः | धनुस्–मण्डल (५.१) | from the orb of the bow |
| प्रवृत्तम् | प्रवृत्त (प्र√वृत्+क्त, २.१) | issued forth |
| तम् | तद् (२.१) | that (arrow) |
| मण्डलात् | मण्डल (५.१) | from the orb |
| अंशुम् | अंशु (२.१) | a ray |
| इव | इव | like |
| अंशुभर्तुः | अंशु–भर्तृ (६.१) | of the lord of rays (the Sun) |
| निवारयिष्यन् | निवारयिष्यत् (नि√वृ+णिच्+स्य+शतृ, १.१) | wishing to ward off |
| विदधे | विदधे (वि√धा कर्तरि लिट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.) | made |
| सिताश्वः | सित–अश्व (१.१) | he with white horses (Arjuna) |
| शिलीमुखच्छायवृताम् | शिलीमुख–छाया–वृत (२.१) | covered by the shadow of arrows |
| धरित्रीम् | धरित्री (२.१) | the earth |
छन्दः
उपजातिः [११]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| श | म्भो | ध | नु | र्म | ण्ड | ल | तः | प्र | वृ | त्तं |
| तं | म | ण्ड | ला | दं | शु | मि | वां | शु | भ | र्तुः |
| नि | वा | र | यि | ष्य | न्वि | द | धे | सि | ता | श्वः |
| शि | ली | मु | ख | च्छा | य | वृ | तां | ध | रि | त्रीम् |
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.