समुज्झिता यावदराति निर्यती
सहैव चापान्मुनिबाणसंहतिः ।
प्रभा हिमांशोरिव पङ्कजावलिं
निनाय संकोचमुमापतेश्चमूम् ॥

अन्वयः AI यावत् अरातिम् निर्यती मुनि-बाण-संहतिः चापात् सह एव समुज्झिता, (तावत्) हिमांशोः प्रभा पङ्कज-आवलिम् इव उमापतेः चमूम् संकोचम् निनाय ।

English Summary AI As soon as the multitude of the sage's (Arjuna's) arrows, aimed at the enemy, was released from the bow, it caused Shiva's army to shrink back in fear, just as the light of the moon causes a row of lotuses to close.

सारांश AI मुनि के धनुष से निकलते ही बाणों के समूह ने शिव की सेना को उसी प्रकार भयभीत कर संकुचित कर दिया, जैसे चन्द्रमा की चांदनी कमलिनी को सिकोड़ देती है।

घण्टापथव्याख्या (मल्लिनाथः) समुज्झितेति ॥ यावन्तोऽरातयो यावदराति । यावदवधारणे (अष्टाध्यायी २.१.८ ) इत्यव्ययीभावः । यावदराति यथा तथा समुज्झितारातिसमसंख्यया भुक्ता मुनिचापात्सह संभूयैव निर्यती निष्क्रामन्ती । तादृक्तस्य कौशलमिति भावः । यातेः शतरि ङीप् । मुनिबाणसंहतिरुमापतेश्चमूं हिमांशोः प्रभा पङ्कजावलिमिव संकोचं निनाय प्रापयामास । दुहादिपाठान्नयतिर्द्विकर्मकः ॥

पदच्छेदः AI

समुज्झिता	समुज्झित (सम्√उझ्+क्त, १.१)	released
यावत्	यावत्	as soon as
अराति	अराति (२.१)	the enemy
निर्यती	निर्यत् (निर्√या+शतृ, १.१)	going towards
सह	सह	with
एव	एव	just
चापात्	चाप (५.१)	from the bow
मुनि-बाण-संहतिः	मुनि–बाण–संहति (१.१)	the multitude of the sage's arrows
प्रभा	प्रभा (१.१)	the light
हिमांशुः	हिमांशु (६.१)	of the moon
इव	इव	like
पङ्कज-आवलिम्	पङ्कज–आवलि (२.१)	a row of lotuses
निनाय	निनाय (√नी कर्तरि लिट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	led
संकोचम्	संकोच (२.१)	to contraction
उमापतेः	उमापति (६.१)	of Shiva
चमूम्	चमू (२.१)	the army

छन्दः वंशस्थम् [१२: जतजर]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२
स	मु	ज्झि	ता	या	व	द	रा	ति	नि	र्य	ती
स	है	व	चा	पा	न्मु	नि	बा	ण	सं	ह	तिः
प्र	भा	हि	मां	शो	रि	व	प	ङ्क	जा	व	लिं
नि	ना	य	सं	को	च	मु	मा	प	ते	श्च	मूम्
ज			त			ज			र

Other texts to read

महाभारतम् वेदव्यासः

योगवासिष्ठम् वाल्मीकिः

About

Resources

Connect