विमुक्तमाशंसितशत्रुनिर्जयै-
रनेकमेकावसरं वनेचरैः ।
स निर्जघानायुधमन्तरा शरैः
क्रियाफलं काल इवातिपातितः ॥
विमुक्तमाशंसितशत्रुनिर्जयै-
रनेकमेकावसरं वनेचरैः ।
स निर्जघानायुधमन्तरा शरैः
क्रियाफलं काल इवातिपातितः ॥
रनेकमेकावसरं वनेचरैः ।
स निर्जघानायुधमन्तरा शरैः
क्रियाफलं काल इवातिपातितः ॥
अन्वयः
AI
सः अतिपातितः कालः क्रियाफलं इव, आशंसितशत्रुनिर्जयैः वनेचरैः एकावसरं विमुक्तम् अनेकम् आयुधं शरैः अन्तरा निर्जघान।
English Summary
AI
He (Arjuna), with his arrows, destroyed the numerous weapons released all at once by the forest-dwellers who were anticipating victory over their foe. He struck them down mid-flight, just as inopportune timing (lapsed time) destroys the fruit of an action.
सारांश
AI
वनवासियों द्वारा छोड़े गए अनेक अस्त्रों को अर्जुन ने बीच में ही अपने बाणों से नष्ट कर दिया, जैसे समय बीत जाने पर कर्म के फल निष्फल हो जाते हैं।
घण्टापथव्याख्या (मल्लिनाथः)
विमुक्तमिति ॥ आशंसितः काङ्क्षितः शत्रुनिर्जयो यैस्तैः । अहमहमिकया शत्रुं विजिगीषद्भिरित्यर्थः । वनेचरैरेकावसरं समकालम् । अत्यन्तसंयोगे द्वितीया । विमुक्तं प्रयुक्तमनेकं बहु आयुधम् । जातावेकवचनम् । सोऽर्जुनः क्रियाफलमतिपातितोऽतिक्रान्तः काल इव । अतिक्रान्तकालस्य कर्मणो निष्फलत्वादिति भावः । अन्तरा मध्ये शरैर्निजघान ॥
पदच्छेदः
AI
| विमुक्तम् | विमुक्त (वि√मुच्+क्त, २.१) | released |
| आशंसितशत्रुनिर्जयैः | आशंसित (आ√शंस्+क्त)–शत्रु–निर्जय (३.३) | by those who anticipated victory over their foe |
| अनेकम् | अनेक (२.१) | numerous |
| एकावसरम् | एकावसरम् | at one moment |
| वनेचरैः | वनेचर (३.३) | by the forest-dwellers |
| सः | तद् (१.१) | He |
| निर्जघान | निर्जघान (निर्√हन् कर्तरि लिट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | destroyed |
| आयुधम् | आयुध (२.१) | weapons |
| अन्तरा | अन्तरा | mid-flight |
| शरैः | शर (३.३) | with arrows |
| क्रियाफलं | क्रिया–फल (२.१) | the fruit of an action |
| कालः | काल (१.१) | Time |
| इव | इव | like |
| अतिपातितः | अतिपातित (अति√पत्+णिच्+क्त, १.१) | lapsed/inopportune |
छन्दः
वंशस्थम् [१२: जतजर]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| वि | मु | क्त | मा | शं | सि | त | श | त्रु | नि | र्ज | यै |
| र | ने | क | मे | का | व | स | रं | व | ने | च | रैः |
| स | नि | र्ज | घा | ना | यु | ध | म | न्त | रा | श | रैः |
| क्रि | या | फ | लं | का | ल | इ | वा | ति | पा | ति | तः |
| ज | त | ज | र | ||||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.