गुरुक्रियारम्भफलैरलंकृतं
गतिं प्रतापस्य जगत्प्रमाथिनः ।
गणाः समासेदुरनीलवाजिनं
तपात्यये तोयघना घना इव ॥
गुरुक्रियारम्भफलैरलंकृतं
गतिं प्रतापस्य जगत्प्रमाथिनः ।
गणाः समासेदुरनीलवाजिनं
तपात्यये तोयघना घना इव ॥
गतिं प्रतापस्य जगत्प्रमाथिनः ।
गणाः समासेदुरनीलवाजिनं
तपात्यये तोयघना घना इव ॥
अन्वयः
AI
तपात्यये तोयघनाः घनाः अनीलवाजिनम् इव, गणाः गुरुक्रियारम्भफलैः अलंकृतं जगत्प्रमाथिनः प्रतापस्य गतिं (तम्) समासेदुः।
English Summary
AI
The Ganas approached Arjuna, who was the very embodiment of world-scorching valor, adorned with the fruits of his great ascetic undertakings. They gathered around him just as water-laden clouds, at the end of summer, gather around the fire-god Agni.
सारांश
AI
अपनी महान क्रियाओं के फल से अलंकृत और शत्रुओं का संहार करने वाले अर्जुन के पास शिव के गण उसी प्रकार पहुँचे, जैसे ग्रीष्म ऋतु की समाप्ति पर काले मेघ आकाश में उमड़ते हैं।
घण्टापथव्याख्या (मल्लिनाथः)
गुर्विति ॥ गुरुभिः क्रियारम्भाणां फलैरलंकृतम् । सफलकर्मारम्भमित्यर्थः । जगत्प्रमाथिनो जगद्विजयिनः प्रतापस्य तेजसो गतिं स्थानम् । अतोऽस्य बहूनामेकलक्ष्यत्वं च युज्यत इति संदर्भाभिप्रायः । पूर्वोक्तविशेषणविशिष्टमनीलवाजिनं श्वेताश्वमर्जुनं गणाः प्रमथास्तपात्यये तोयघनास्तोयभरिताः । वार्षिका इत्यर्थः। घना मेघा इव । महाचलमिति शेषः । समासेदुः । अवापुरित्यर्थः ॥
पदच्छेदः
AI
| गुरुक्रियारम्भफलैः | गुरु–क्रिया–आरम्भ–फल (३.३) | with the fruits of great ascetic undertakings |
| अलंकृतम् | अलंकृत (अलम्√कृ+क्त, २.१) | adorned |
| गतिम् | गति (२.१) | the embodiment/refuge |
| प्रतापस्य | प्रताप (६.१) | of valor |
| जगत्प्रमाथिनः | जगत्प्रमाथिन् (६.१) | world-scorching |
| गणाः | गण (१.३) | The Ganas |
| समासेदुः | समासेदुः (सम्+आ√सद् कर्तरि लिट् (परस्मै.) प्र.पु. बहु.) | approached |
| अनीलवाजिनम् | अनीलवाजिन (२.१) | Agni (whose vehicle is wind) |
| तपात्यये | तप–अत्यय (७.१) | at the end of summer |
| तोयघनाः | तोय–घन (१.३) | water-laden |
| घनाः | घन (१.३) | clouds |
| इव | इव | like |
छन्दः
वंशस्थम् [१२: जतजर]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| गु | रु | क्रि | या | र | म्भ | फ | लै | र | लं | कृ | तं |
| ग | तिं | प्र | ता | प | स्य | ज | ग | त्प्र | मा | थि | नः |
| ग | णाः | स | मा | से | दु | र | नी | ल | वा | जि | नं |
| त | पा | त्य | ये | तो | य | घ | ना | घ | ना | इ | व |
| ज | त | ज | र | ||||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.