हरिन्मणिश्याममुदग्रविग्रहं
प्रकाशमानं परिभूय देहिनः ।
मनुष्यभावे पुरुषं पुरातनं
स्थितं जलादर्श इवांशुमालिनम् ॥

अन्वयः AI देहिनः परिभूय प्रकाशमानं हरिन्मणिश्यामम् उदग्रविग्रहं मनुष्यभावे स्थितं जलादर्श अंशुमालिनम् इव पुरातनं पुरुषं (ददृशुः)।

English Summary AI They saw him, the Primeval Being (Purusha) existing in human form. Dark like an emerald and with a towering physique, he outshone all mortals, appearing like the sun reflected in a mirror of water.

सारांश AI पन्ने के समान श्यामवर्ण और तेजस्वी शरीर वाले अर्जुन मनुष्य रूप में स्थित उन आदिपुरुष के समान सुशोभित हो रहे थे, जैसे जल रूपी दर्पण में सूर्य का प्रतिबिंब दिखाई देता है।

घण्टापथव्याख्या (मल्लिनाथः) हरिदिति ॥ पुनश्च । हरिन्मणिश्यामं मरकतमणिश्यामलमुदग्रविग्रहमुदारमूर्ति देहिनः सत्त्वान्परिभूय तिरस्कृत्य प्रकाशमानम् । जलमेवादर्शो मुकुरस्तसिन्नंशुमालिनं सूर्यमिव । मनुष्यभावे मनुष्यरूपे स्थितं पुरातनं पुरुषम् । यो बदरीतपोवननिवासी नारायणसहचरो नरो नाम स एवायमित्यर्थः ॥

पदच्छेदः AI

हरिन्मणिश्यामम्	हरित्–मणि–श्याम (२.१)	dark like an emerald
उदग्रविग्रहम्	उदग्र–विग्रह (२.१)	with a towering physique
प्रकाशमानम्	प्रकाशमान (प्र√काश्+शानच्, २.१)	shining
परिभूय	परिभूय (परि√भू+ल्यप्)	outshining
देहिनः	देहिन् (२.३)	mortals
मनुष्यभावे	मनुष्य–भाव (७.१)	in human form
पुरुषम्	पुरुष (२.१)	the Being
पुरातनम्	पुरातन (२.१)	Primeval
स्थितम्	स्थित (√स्था+क्त, २.१)	existing
जलादर्श	जल–आदर्श (७.१)	in a mirror of water
इव	इव	like
अंशुमालिनम्	अंशुमालिन् (२.१)	the sun

छन्दः वंशस्थम् [१२: जतजर]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२
ह	रि	न्म	णि	श्या	म	मु	द	ग्र	वि	ग्र	हं
प्र	का	श	मा	नं	प	रि	भू	य	दे	हि	नः
म	नु	ष्य	भा	वे	पु	रु	षं	पु	रा	त	नं
स्थि	तं	ज	ला	द	र्श	इ	वां	शु	मा	लि	नम्
ज			त			ज			र

Other texts to read

शिशुपालवधम् माघः

योगवासिष्ठम् वाल्मीकिः

About

Resources

Connect