ततः सदर्पं प्रतनुं तपस्यया
मदस्रुतिक्षाममिवैकवारणम् ।
परिज्वलन्तं निधनाय भूभृतां
दहन्तमाशा इव जातवेदसम् ॥
ततः सदर्पं प्रतनुं तपस्यया
मदस्रुतिक्षाममिवैकवारणम् ।
परिज्वलन्तं निधनाय भूभृतां
दहन्तमाशा इव जातवेदसम् ॥
मदस्रुतिक्षाममिवैकवारणम् ।
परिज्वलन्तं निधनाय भूभृतां
दहन्तमाशा इव जातवेदसम् ॥
अन्वयः
AI
ततः सदर्पं तपस्यया प्रतनुं मदस्रुतिक्षामम् एकवारणम् इव भूभृतां निधनाय परिज्वलन्तं आशाः दहन्तम् इव जातवेदसं (तं ददृशुः)।
English Summary
AI
Then they saw him (Arjuna), who was proud, lean from asceticism, yet blazing for the destruction of his enemies. He was like a lone elephant emaciated after its rutting season, and like the fire-god Agni who seems to burn the very directions.
सारांश
AI
तब उन्होंने तपस्या से क्षीण किंतु गर्वित अर्जुन को देखा, जो प्रलय की अग्नि के समान अपनी आभा से दिशाओं को प्रज्वलित कर रहे थे।
घण्टापथव्याख्या (मल्लिनाथः)
ततः सदर्पं सगर्वं सौन्तःसारं तपस्यया तपश्चर्यया । तपस्यतेः क्यजन्तात्त्रियामप्रत्यये टाप् । प्रतनं कृशमत एव मदस्रुत्या मदक्षरणेन क्षामं कृशम् ।
क्षायो मः (अष्टाध्यायी ८.२.५३ ) इति निष्ठातकारस्य मकारः । एकवारणमेकाकिनं गजमिव स्थितमित्युपमा । पुनः । भूभृतां राज्ञां निधनाय नाशाय परिज्वलन्तं तेजस्विनमत एवाशा दिशो दहन्तं जातवेदसमग्निमिव स्थितमित्युपमालंकारः । कृपीटयोनिर्ज्वलनो जातवेदास्तनूनपात् इत्यमरः (अमरकोशः १.१.६५ ) ॥
पदच्छेदः
AI
| ततः | ततः | Then |
| सदर्पम् | सदर्प (२.१) | proud |
| प्रतनुम् | प्रतनु (२.१) | lean |
| तपस्यया | तपस्या (३.१) | due to asceticism |
| मदस्रुतिक्षामम् | मद–स्रुति–क्षाम (२.१) | emaciated from the flow of ichor |
| इव | इव | like |
| एकवारणम् | एकवारण (२.१) | a lone elephant |
| परिज्वलन्तम् | परिज्वलत् (परि√ज्वल्+शतृ, २.१) | blazing |
| निधनाय | निधन (४.१) | for the destruction |
| भूभृताम् | भूभृत् (६.३) | of the enemies (kings/mountains) |
| दहन्तम् | दहत् (√दह्+शतृ, २.१) | burning |
| आशाः | आशा (२.३) | the directions |
| इव | इव | as if |
| जातवेदसम् | जातवेदस् (२.१) | the fire-god (Agni) |
छन्दः
वंशस्थम् [१२: जतजर]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| त | तः | स | द | र्पं | प्र | त | नुं | त | प | स्य | या |
| म | द | स्रु | ति | क्षा | म | मि | वै | क | वा | र | णम् |
| प | रि | ज्व | ल | न्तं | नि | ध | ना | य | भू | भृ | तां |
| द | ह | न्त | मा | शा | इ | व | जा | त | वे | द | सम् |
| ज | त | ज | र | ||||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.