अतीतसंख्या विहिता ममाग्निना
शिलामुखाः खाण्डवमत्तुमिच्छता ।
अनादृतस्यामरसायकेष्वपि
स्थिता कथं शैलजनाशुगे धृतिः ॥

अन्वयः AI खाण्डवम् अत्तुम् इच्छता अग्निना मम अतीतसंख्याः शिलामुखाः विहिताः । अमरसायकेषु अपि अनादृतस्य (मम) शैलजन-आशुगे कथम् धृतिः स्थिता?

English Summary AI "Innumerable arrows were given to me by Agni, who wished to consume the Khandava forest. For me, who was indifferent even to the arrows of the gods, how can there be any attachment to an arrow belonging to a mountain-dweller?"

सारांश AI खाण्डव वन दहन के समय अग्निदेव ने मुझे अनगिनत बाण दिए थे। जिसने दिव्य अस्त्रों का भी तिरस्कार किया हो, उसकी निष्ठा एक किरात के साधारण बाणों में कैसे हो सकती है?

घण्टापथव्याख्या (मल्लिनाथः) अतीतेति ॥ खाण्डवमिन्द्रवनमत्तुं भक्षयितुमिच्छताग्निना ममातीतसंख्या असंख्याः शिलीमुखाः शरा विहिता दत्ताः । खाण्डवदाहेऽक्षयतूणीरपानमुक्तं भारते । अतोऽमरसायकेष्वप्यनादृतस्यादररहितस्य । भावे क्तः । ततो नञा बहुव्रीहिः । मम कथं शैलजनाशुगे किरातबाणे धृतिरास्था स्थिता । न कथंचिदित्यर्थः । अतो नापहारशङ्का कार्यत्यर्थः॥ यदुक्तम् स्मर्यते तनुभृताम् इत्यादिना समाचारः प्रमाणमिति तत्रोत्तरमाह

पदच्छेदः AI

अतीतसंख्याः	अतीत–संख्या (१.३)	innumerable
विहिताः	विहित (वि√धा+क्त, १.३)	were given
मम	अस्मद् (६.१)	to me
अग्निना	अग्नि (३.१)	by Agni
शिलामुखाः	शिलामुख (१.३)	arrows
खाण्डवम्	खाण्डव (२.१)	the Khandava forest
अत्तुम्	अत्तुम् (√अद्+तुमुन्)	to consume
इच्छता	इच्छत् (√इष्+शतृ, ३.१)	by the one wishing
अनादृतस्य	अनादृत (न√आदृ+क्त, ६.१)	of me, who was indifferent
अमरसायकेषु	अमर–सायक (७.३)	to the arrows of the gods
अपि	अपि	even
स्थिता	स्थित (√स्था+क्त, १.१)	can there be
कथम्	कथम्	how
शैलजनाशुगे	शैलजन–आशुग (७.१)	for the arrow of a mountain-dweller
धृतिः	धृति (१.१)	attachment

छन्दः वंशस्थम् [१२: जतजर]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२
अ	ती	त	सं	ख्या	वि	हि	ता	म	मा	ग्नि	ना
शि	ला	मु	खाः	खा	ण्ड	व	म	त्तु	मि	च्छ	ता
अ	ना	दृ	त	स्या	म	र	सा	य	के	ष्व	पि
स्थि	ता	क	थं	शै	ल	ज	ना	शु	गे	धृ	तिः
ज			त			ज			र

Other texts to read

शिशुपालवधम् माघः

योगवासिष्ठम् वाल्मीकिः

About

Resources

Connect