दृश्यतामयमनोकहान्तरे
तिग्महेतिपृतनाभिरन्वितः ।
साहिवीचिरिव सिन्धुरुद्धतो
भूपतिः समयसेतुवारितः ॥

अन्वयः AI अनोकह-अन्तरे तिग्म-हेति-पृतनाभिः अन्वितः, उद्धतः अहिवीचिः सिन्धुः इव, समय-सेतु-वारितः अयम् भूपतिः दृश्यताम् ।
English Summary AI Let this king be seen amidst the trees, accompanied by his armies with sharp weapons. He is like a turbulent ocean with snake-like waves, held back only by the dam of convention.
सारांश AI वृक्षों के बीच अपनी सेना से घिरे इन राजा को देखो, जो मर्यादा रूपी सेतु से बंधे हुए उस उफनते समुद्र के समान हैं जिसकी लहरें अत्यंत प्रचंड हों।
घण्टापथव्याख्या (मल्लिनाथः) दृश्यतामिति ॥ तिग्महेतिभिस्तीक्ष्णायुधाभिः । हेतिर्ज्वालास्त्रसूर्यांशुषु इति हेमचन्द्रः। पृतनाभिर्वाहिनीभिः । वाहिनी पृतना चमूः इत्यमरः (अमरकोशः २.८.८१ ) । अन्वितो भूपतिः साहय: ससर्पा वीचयो यस्य स सिन्धुः समुद्र इवोद्धतः किंतु समयो मर्यादा सेतुरिव स समयसेतुस्तेन वारितः सन् । हस्तेन निर्दिशन्नाह-अयमनोकहान्तरे दुमान्तर्धाने। वर्तत इति शेषः। दृश्यताम् । अनोकहः कुटः शालः पलाशी द्रुद्रुमागमाः इत्यमरः (अमरकोशः २.४.५ ) ॥ अथास्य विज्ञापनमेवाह
पदच्छेदः AI
दृश्यताम्दृश्यताम् (√दृश् भावकर्मणोः लोट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.) let him be seen
अयम्इदम् (१.१) this
अनोकहान्तरेअनोकहअन्तर (७.१) amidst the trees
तिग्महेतिपृतनाभिःतिग्महेतिपृतना (३.३) by armies with sharp weapons
अन्वितःअन्वित (अनु√इ+क्त, १.१) accompanied by
साहिवीचिरिवअहि–वीचिःइव like one with snake-like waves
सिन्धुःसिन्धु (१.१) ocean
उद्धतःउद्धत (उद्√धृ+क्त, १.१) turbulent
भूपतिःभूपति (१.१) the king
समयसेतुवारितःसमयसेतुवारित (१.१) restrained by the dam of convention
छन्दः रथोद्धता [११: रनरलग]
छन्दोविश्लेषणम्
१० ११
दृ श्य ता नो हा न्त रे
ति ग्म हे ति पृ ना भि न्वि तः
सा हि वी चि रि सि न्धु रु द्ध तो
भू तिः से तु वा रि तः
About

Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.