अन्वयः
AI
(त्वम्) सज्जनः असि, चापलम् विजहीहि । सर्वदा कः इव वा सहिष्यते? युगान्त-वायवः वारिधीन् इव, अनिभृताः गुरून् अपि क्षोभयन्ति ।
English Summary
AI
You are a good person; abandon this fickleness. Who, indeed, will tolerate it forever? Just as the winds at the end of an eon agitate the oceans, the insolent can provoke even the most venerable ones.
सारांश
AI
तुम सज्जन हो, अपनी चंचलता छोड़ो। प्रलयकालीन वायु जैसे समुद्र को मथ देती है, वैसे ही चंचल लोग धैर्यवानों को भी विचलित कर देते हैं।
घण्टापथव्याख्या (मल्लिनाथः)
सज्जन इति ॥ सज्जनोऽसि । अतएव चापलं चपलस्य कर्म विजहीहि त्यज । जहातेर्लोट् ।
आ च हौ (अष्टाध्यायी ६.४.११७ ) इतीकारः । सर्वदा कइव वा को वा सहिष्यते। इवशब्दो वाक्यालंकारे । वाशब्दोऽवधारणे । असहने कारणमाह-वारिधीनिति । अनिभृताश्चपलाः पुनः पुनरकार्यकारिणो गुरून्धैर्ययुक्तानपि । अन्यत्र विशालानपि । युगान्तवायवः प्रलयपवना वारिधीनिव समुद्रानिव क्षोभयन्ति । उपमानुप्राणितोऽयमर्थान्तरन्यासः॥ नन्वयं किरातः क्षुभितः किं करिष्यति तत्राह
पदच्छेदः
AI
| सज्जनः | सज्जन (१.१) | a good person |
| असि | असि (√अस् कर्तरि लट् (परस्मै.) म.पु. एक.) | you are |
| विजहीहि | विजहीहि (वि√हा कर्तरि लोट् (परस्मै.) म.पु. एक.) | abandon |
| चापलं | चापल (२.१) | fickleness |
| सर्वदा | सर्वदा | always |
| कः | किम् (१.१) | who |
| इव | इव | indeed |
| वा | वा | or |
| सहिष्यते | सहिष्यते (√सह् कर्तरि लृट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.) | will tolerate |
| वारिधीन् | वारिधि (२.३) | the oceans |
| इव | इव | like |
| युगान्तवायवः | युगान्त–वायु (१.३) | the winds at the end of an eon |
| क्षोभयन्ति | क्षोभयन्ति (√क्षुभ् +णिच् कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. बहु.) | they agitate |
| अनिभृताः | अनिभृत (१.३) | the unrestrained |
| गुरून् | गुरु (२.३) | the venerable ones |
| अपि | अपि | even |
छन्दः
रथोद्धता [११: रनरलग]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| स | ज्ज | नो | ऽसि | वि | ज | ही | हि | चा | प | लं |
| स | र्व | दा | क | इ | व | वा | स | हि | ष्य | ते |
| वा | रि | धी | नि | व | यु | गा | न्त | वा | य | वः |
| क्षो | भ | य | न्त्य | नि | भृ | ता | गु | रू | न | पि |
| र | न | र | ल | ग | ||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.