अनुभाववता गुरु स्थिरत्वा-
दविसंवादि धनुर्धनंजयेन ।
स्वबलव्यसनेऽपि पीड्यमानं
गुणवन्मित्रमिवानतिं प्रपेदे ॥
अनुभाववता गुरु स्थिरत्वा-
दविसंवादि धनुर्धनंजयेन ।
स्वबलव्यसनेऽपि पीड्यमानं
गुणवन्मित्रमिवानतिं प्रपेदे ॥
दविसंवादि धनुर्धनंजयेन ।
स्वबलव्यसनेऽपि पीड्यमानं
गुणवन्मित्रमिवानतिं प्रपेदे ॥
अन्वयः
AI
अनुभाववता धनंजयेन (गृहीतम्) स्थिरत्वात् गुरु अविसंवादि धनुः स्वबलव्यसने अपि पीड्यमानम् गुणवत्-मित्रम् इव अनतिम् प्रपेदे।
English Summary
AI
The heavy, firm, and unfailing bow, when held by the powerful Dhananjaya, attained a state of being unbent (i.e., was bent with difficulty), just like a virtuous friend who, though pained by the misfortune of his own master, does not yield.
सारांश
AI
अर्जुन ने अपने स्थिर और प्रभावशाली गाण्डीव धनुष को झुकाया, जिसने पीड़ित होने पर भी गुणवान मित्र की भाँति अर्जुन की आज्ञा स्वीकार की।
घण्टापथव्याख्या (मल्लिनाथः)
अनुभावेति । गुरु महत्पूज्यं च स्थिरत्वात्सारवत्त्वादविसंवाद्यभङ्गुरम् । अन्यत्र प्रतिष्ठितत्वादसत्यरहितम् । गुणवत्सज्यम् । अन्यत्रौदार्यादिगुणवत् । धनुर्मिन्नमिवानुभाववता निश्चयबुद्धिमता ।
अनुभावः प्रभावे च सतां च मतिनिश्चये इत्यमरः (अमरकोशः ३.३.२२० ) । धनंजयेन स्वबलव्यसनेऽपि तपसा क्षीणत्वेऽपि । अन्यत्र स्वं धनं तदेव बलं तस्य व्यसने नाशेऽपि । पीड्यमानमाकृष्यमाणमवरुद्ध्यमानं च सन्मित्रमिवानतिं नम्रतामानुकूल्यं च प्रपेदे । अलंकारस्तु पूर्ववत् ॥
पदच्छेदः
AI
| अनुभाववता | अनुभाववत् (३.१) | by the powerful |
| गुरु | गुरु (१.१) | heavy |
| स्थिरत्वात् | स्थिरत्व (५.१) | due to its firmness |
| अविसंवादि | अविसंवादिन् (१.१) | unfailing |
| धनुः | धनुस् (१.१) | the bow |
| धनंजयेन | धनंजय (३.१) | by Dhananjaya |
| स्वबलव्यसने | स्व–बल–व्यसन (७.१) | in the difficulty of its own strength (i.e., being bent) |
| अपि | अपि | even |
| पीड्यमानम् | पीड्यमान (√पीड्+यक्+शानच्, १.१) | being pained/bent |
| गुणवत्-मित्रम् | गुणवत्–मित्र (१.१) | a virtuous friend |
| इव | इव | like |
| अनतिम् | अनति (२.१) | unyieldingness |
| प्रपेदे | प्रपेदे (प्र√पद् कर्तरि लिट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.) | attained |
छन्दः
औपच्छन्दसिक
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| अ | नु | भा | व | व | ता | गु | रु | स्थि | र | त्वा | |
| द | वि | सं | वा | दि | ध | नु | र्ध | नं | ज | ये | न |
| स्व | ब | ल | व्य | स | ने | ऽपि | पी | ड्य | मा | नं | |
| गु | ण | व | न्मि | त्र | मि | वा | न | तिं | प्र | पे | दे |
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.