अन्वयः
AI
(हे मुनयः!) बदरीतपोवननिवासनिरतम्, गाम् गतम्, जगताम् उदयनिधने धातुः, आदिपुरुषस्य अंशम् नरम् अन्यथा मा अवगात।
English Summary
AI
Shiva says: "Do not think otherwise of Nara (Arjuna), who is devoted to residing in the hermitage of Badari, who has come to earth, who is an incarnation of the primeval Purusha, and who is the creator (along with Narayana) in the creation and dissolution of the worlds."
सारांश
AI
भगवान शिव ने कहा—इसे अन्यथा न समझें, यह साक्षात नारायण का अंश 'नर' है, जो बदरीवन में तपस्यारत रहता है और जगत के कल्याण के लिए पृथ्वी पर आया है।
घण्टापथव्याख्या (मल्लिनाथः)
बदरीति ॥ बदरीतपोवने बदरिकाश्रमे निवासनिरतं नित्यनिवासिनं गां गतं भुवमवतीर्णं जगतामुदयनिधने सृष्टिसंहारौ धातुः।तयोः कर्तुरित्यर्थः।
तृन् (अष्टाध्यायी ३.२.१३५ ) इति दधातेस्तृन्प्रत्यय:। अत एव न लोक- (अष्टाध्यायी २.३.६९ ) इत्यादिना कर्मणि षष्ठीप्रतिषेधः। आदिपुरुषस्य विष्णोरंशमंशभूतं नरम् । नरसंज्ञकमित्यर्थः । यो नारायणसख इति भावः । अन्यथोक्तवैपरीत्येनैनं मावगात । मनुष्यमात्रं मा जानीतेत्यर्थः।इणो गा लुङि (अष्टाध्यायी २.४.४५ ) इति गादेशः ॥ अथ तस्य तपसो निमित्तमाहद्विषतः परांसिसिषुरेष सकलभुवनाभितापिन:। क्रान्तकुलिशकरवीर्यबलान्मदुपासनं विहितवान्महत्तपः
पदच्छेदः
AI
| बदरीतपोवननिवासनिरतम् | बदरी–तपोवन–निवास–निरत (२.१) | devoted to residing in the hermitage of Badari |
| अवगात | अवगात (अव√गा कर्तरि लुङ् (परस्मै.) म.पु. बहु.) | do not perceive |
| मा | मा | not |
| अन्यथा | अन्यथा | otherwise |
| धातुः | धातृ (१.१) | the creator |
| उदयनिधने | उदय–निधन (७.२) | in creation and dissolution |
| जगताम् | जगत् (६.३) | of the worlds |
| नरम् | नर (२.१) | Nara (Arjuna) |
| अंशम् | अंश (२.१) | the part/incarnation |
| आदिपुरुषस्य | आदिपुरुष (६.१) | of the primeval Purusha |
| गाम् | गो (२.१) | to the earth |
| गतम् | गत (√गम्+क्त, २.१) | gone |
छन्दः
उद्गता []
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ | १३ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ब | द | री | त | पो | व | न | नि | वा | स | |||
| नि | र | त | म | व | गा | त | मा | न्य | था | |||
| धा | तु | रु | द | य | नि | ध | ने | ज | ग | तां | ||
| न | र | मं | श | मा | दि | पु | रु | ष | स्य | गां | ग | तम् |
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.