अन्वयः
AI
नियमसवनाय गच्छतः कृशस्य तस्य पदविनमितः हिमवान् गाम् प्रविवेश इव । हि गुणाः गुरुताम् नयन्ति, संहतिः न ।
English Summary
AI
As the emaciated Arjuna walked for his ritual ablutions, the Himalaya mountain, bent by his footsteps, seemed to sink into the earth. Indeed, it is virtues that confer weight, not physical bulk.
सारांश
AI
अर्जुन के चरणों के भार से हिमालय झुक गया। वास्तव में महानता गुणों से आती है, केवल शरीर की विशालता से नहीं।
घण्टापथव्याख्या (मल्लिनाथः)
प्रविवेशेति ॥ नियमसवनाय नियमस्नानाय कृशस्य तपःकर्षितस्य तथा ।
सवनं त्वध्वरे स्नाने सोमनिर्दलनेऽपि च इति विश्वः । गच्छतस्तस्यार्जुनस्य पदैः पादन्यासैर्विनमितो हिमवान्गां भुवं प्रविवेशेवेत्युत्प्रेक्षा। ननु कृशंस्य कथमियद्गौरवम्।तत्राहगुणाः सारादयो गुरुतां नयन्ति प्रापयन्ति हि । संहतिः संघातः । मूर्तिरिति यावत्। न नयति । अन्तःसाराद्धि गौरवं भवति, न तु बाह्यात्स्थौल्यात् । तत्र च हेमपिण्डतूलपिण्डावेव निदर्शनमिति भावः ॥
पदच्छेदः
AI
| प्रविवेश | प्रविवेश (प्र√विश् कर्तरि लिट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | entered |
| गाम् | गो (२.१) | the earth |
| इव | इव | as if |
| कृशस्य | कृश (६.१) | of the emaciated one |
| नियमसवनाय | नियम–सवन (४.१) | for his ritual ablutions |
| गच्छतः | गच्छत् (√गम्+शतृ, ६.१) | of him who was going |
| तस्य | तद् (६.१) | his |
| पदविनमितः | पद–विनमित (वि√नम्+क्त, १.१) | bent by the footsteps |
| हिमवान् | हिमवत् (१.१) | the Himalaya mountain |
| गुरुताम् | गुरुता (२.१) | weight/importance |
| नयन्ति | नयन्ति (√नी कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. बहु.) | bring |
| हि | हि | for |
| गुणाः | गुण (१.३) | virtues |
| न | न | not |
| संहतिः | संहति (१.१) | physical bulk |
छन्दः
उद्गता []
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ | १३ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| प्र | वि | वे | श | गा | मि | व | कृ | श | स्य | |||
| नि | य | म | स | व | ना | य | ग | च्छ | तः | |||
| त | स्य | प | द | वि | न | मि | तो | हि | म | वा | ||
| न्गु | रु | तां | न | य | न्ति | हि | गु | णा | न | सं | ह | तिः |
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.