अन्वयः
AI
अन्तकः इव (दुःशासनः) गुरुसंनिधौ सपत्नेषु (पश्यत्सु सत्सु) सत्याः कृष्णायाः आनयने भावम् उपाधत्त, सत्यंकारम् इव।
English Summary
AI
'In the presence of the elders and before his rivals, he (Duhshasana), like the God of Death, revealed his intention in bringing the chaste Draupadi, as if making a pledge for our destruction.'
सारांश
AI
गुरुजनों की उपस्थिति में द्रौपदी के प्रति शत्रुओं का वह दुर्व्यवहार, यमराज द्वारा उनके विनाश के लिए किए गए किसी सत्य संकल्प के समान था।
घण्टापथव्याख्या (मल्लिनाथः)
उपाधत्तेति ॥ अन्तको मृत्युर्गुरुसंनिधौ भीष्मद्रोणादिसमक्षमेव सत्याः पतिव्रतायाः कृष्णाया द्रौपद्या आनयने केशाम्वरादिकर्षणे भावं चित्ताभिप्रायमितः परमनेन पाण्डवाभिभवेनैतान्स्वनगरं नेष्यामीत्येवंभूतं सत्यंकारमिव। क्रियतेऽनेनेति कारः।करणे घञ् । सत्यस्य कारः सत्यंकारः सत्यापनम् । चिकीर्षितस्य कार्यस्यावश्यं क्रियास्थापनार्थं परहस्ते यद्दीयते स सत्यंकारः। क्रियादौ सत्यदार्ढ्याय प्राग्दीयमानो मूल्यैकदेशश्च।
क्लिबे सत्यापनं सत्यंकार: सत्याकृतिः स्त्रियाम् इत्यमरः (अमरकोशः २.९.८३ ) । कारे सत्यागदस्य (अष्टाध्यायी ६.३.७० ) इति मुमागमः । तमिव सपत्नेषुपाधत्त निहितवान् । तेषां विनाशकाले विपरीतबुद्धिमुत्पादितवानित्यर्थः ॥ केनेयमाकृष्टा सभ्यैर्वा किं कृतं तत्राह
पदच्छेदः
AI
| उपाधत्त | उपाधत्त (उप+आ√धा कर्तरि लङ् (आत्मने.) प्र.पु. एक.) | showed |
| सपत्नेषु | सपत्न (७.३) | while the rivals (watched) |
| कृष्णायाः | कृष्णा (६.१) | of Draupadi |
| गुरुसंनिधौ | गुरु–संनिधि (७.१) | in the presence of the elders |
| भावम् | भाव (२.१) | his intention |
| आनयने | आनयन (७.१) | in bringing |
| सत्याः | सती (६.१) | the chaste woman |
| सत्यंकारम् | सत्यंकार (२.१) | a pledge |
| इव | इव | as if |
| अन्तकः | अन्तक (१.१) | the God of Death |
छन्दः
अनुष्टुप् [८]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| उ | पा | ध | त्त | स | प | त्ने | षु |
| कृ | ष्णा | या | गु | रु | सं | नि | धौ |
| भा | व | मा | न | य | ने | स | त्याः |
| स | त्यं | का | र | मि | वा | न्त | कः |
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.