अन्वयः
AI
कामाः श्रद्धेयाः इव भूत्वा विप्रलब्धारः, प्रियाः इव भूत्वा विप्रियकारिणः, त्यजन्तः अपि सुदुस्त्यजाः भवन्ति । हि ते कष्टाः शत्रवः सन्ति ।
English Summary
AI
Desires, appearing trustworthy, are deceivers; appearing pleasant, they do unpleasant things. They are very difficult to abandon even as they are leaving you. Indeed, they are wicked enemies.
सारांश
AI
ये काम-भोग कष्टकारी शत्रु हैं; ये विश्वास दिलाकर ठगते हैं, प्रिय लगकर अनिष्ट करते हैं और स्वयं हमें त्यागते हुए भी हमारे द्वारा बड़ी कठिनाई से त्यागे जाते हैं।
घण्टापथव्याख्या (मल्लिनाथः)
श्रद्धेया इति । श्रद्धातुमर्हाः श्रद्धेया विश्वसनीयास्तथा विप्रलब्धारः प्रतारकाः । विश्वासघातका इत्यर्थः । तथा प्रीणयन्तीति प्रियाः प्रीतिजनकाः।
हगपध-इत्यादिना कप्रत्ययः । तथापि विप्रियकारिणो दुःखजननशीलाः । किं च । त्यजन्तोऽपि पुरुषं विहाय गच्छन्तोऽपि सुदुस्त्यजाः स्वयं तेन त्यक्तुमशक्याः कामा विषयाः कष्टाः कुत्सिताः शत्रवो हि । प्रसिद्धशत्रुतैधर्म्यादिति भावः । अत्र श्रद्धेयत्वादीनां विप्रलम्भकत्वादीनां चैकत्रविरोधो विषयस्वाभाव्येन समाधीयत इति विरोधाभासोऽलंकारः । तेने च कामानां प्रसिद्धशत्रुवैधर्म्य व्यतिरेकेण व्यज्यत इत्यलंकारेणालंकारध्वनिः ॥ तर्हि किं कर्तव्यमित्याशङ्क्यो पसंहरन्नाह
पदच्छेदः
AI
| श्रद्धेयाः | श्रद्धेय (श्रत्√धा+यत्, १.३) | trustworthy |
| विप्रलब्धारः | विप्रलब्धृ (वि+प्र√लभ्+तृच्, १.३) | deceivers |
| प्रियाः | प्रिय (१.३) | pleasing |
| विप्रियकारिणः | विप्रिय–कारिन् (१.३) | doers of unpleasant things |
| सुदुस्त्यजाः | सुदुस्त्यज (१.३) | very difficult to abandon |
| त्यजन्तः | त्यजत् (√त्यज्+शतृ, १.३) | even while abandoning |
| अपि | अपि | even |
| कामाः | काम (१.३) | desires |
| कष्टाः | कष्ट (१.३) | wicked |
| हि | हि | indeed |
| शत्रवः | शत्रु (१.३) | enemies |
छन्दः
अनुष्टुप् [८]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| श्र | द्धे | या | वि | प्र | ल | ब्धा | रः |
| प्रि | या | वि | प्रि | य | का | रि | णः |
| सु | दु | स्त्य | जा | स्त्य | ज | न्तो | ऽपि |
| का | माः | क | ष्टा | हि | श | त्र | वः |
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.