अन्वयः
AI
हे तपोधन! रणोत्साहं विजहीहि । साधि तपः मा नीनशः । जन्मनः उच्छेदं कर्तुं शान्तः एधि ।
English Summary
AI
O ascetic, abandon your enthusiasm for battle! Do not destroy your hard-earned penance. To bring about the cessation of rebirth, be peaceful.
सारांश
AI
युद्ध के उत्साह को त्याग दें और अपनी तपस्या को व्यर्थ न करें; जन्म-मरण के चक्र को समाप्त करने के लिए हे तपस्वी, आप शांत चित्त हो जाएं।
घण्टापथव्याख्या (मल्लिनाथः)
विजहीहीति ॥ हे तपोधन, रणोत्साहं रणोद्योगम् । लोकोत्तरेषु कार्येषु स्थेयान्प्रयत्न उत्साहस्तं विजहीहि-त्यज ।
आ च हौ (अष्टाध्यायी ६.४.११७ ) इतीकारः । साधु समीचीनम् । निःश्रेयसकरत्वादिति भावः । तपो मा नीनशो न नाशय । नश्यतेर्ण्यन्तान्माङ्योगादाशिषि लुङ् । अडागमनिषेधश्च । किंतु जन्मन उच्छेदं कर्तुम् । मोक्षं साधयितुमित्यर्थः । शान्त पधि विजिगीषानिवृत्तो मवेत्यर्थः । हुझल्भ्यो हेर्धिः (अष्टाध्यायी ६.४.१०१ ) इति धिः । ध्वसोरेद्धावभ्यासलोपश्च' इत्यकार इति । अथ सर्वथा मे विजयकण्डूतिर्न निवर्तत इत्याशङ्क्य तर्ह्यन्तःशत्रुविजयेन विधीयतां तदपनोद इत्याह- जीयन्तान्दुर्जया देहे रिपवश्चक्षुरादयः। जितेषु ननु लोकोऽयं तेषु कृत्स्नस्त्वया जितः
पदच्छेदः
AI
| विजहीहि | विजहीहि (वि√हा कर्तरि लोट् (परस्मै.) म.पु. एक.) | abandon |
| रणोत्साहम् | रण–उत्साह (२.१) | enthusiasm for battle |
| मा | मा | do not |
| तपः | तपस् (२.१) | penance |
| साधि | साधि (√साध्+णिच्, २.१) | hard-earned |
| नीनशः | नीनशः (√नश् +णिच् कर्तरि लुङ् (परस्मै.) म.पु. एक.) | destroy |
| उच्छेदम् | उच्छेद (उत्√छिद्+घञ्, २.१) | the cessation |
| जन्मनः | जन्मन् (६.१) | of birth |
| कर्तुम् | कर्तुम् (√कृ+तुमुन्) | to bring about |
| एधि | एधि (√अस् कर्तरि लोट् (परस्मै.) म.पु. एक.) | be |
| शान्तः | शान्त (√शम्+क्त, १.१) | peaceful |
| तपोधन | तपोधन (८.१) | O one whose wealth is penance |
छन्दः
अनुष्टुप् [८]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| वि | ज | ही | हि | र | णो | त्सा | हं |
| मा | त | पः | सा | धि | नी | न | शः |
| उ | च्छे | दं | ज | न्म | नः | क | र्तु |
| मे | धि | शा | न्त | स्त | पो | ध | न |
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.