अन्वयः
AI
यः मूढः निःश्रेयसकरीः ग्लानिदोषच्छिदः स्वच्छाः क्रियाः वधोदर्काः करोति, सः अपः पङ्कयति ।
English Summary
AI
The fool who makes pure actions—which lead to salvation and cut away the faults of weariness—result in killing, is like one who muddies clean water.
सारांश
AI
जो व्यक्ति मोक्षदायिनी और पवित्र क्रियाओं को हिंसा युक्त बनाता है, वह उस मूर्ख के समान है जो थकान मिटाने वाले निर्मल जल को कीचड़युक्त कर देता है।
घण्टापथव्याख्या (मल्लिनाथः)
य इति ॥ यः पुमान्निश्चितं श्रेयो निःश्रेयसं मुक्तिः ।'अचतर-'इत्यादिना समासान्तो निपातः ।
मुक्तिः कैवल्यनिर्वाणश्रेयोनिःश्रेयसामृतम् इत्यमरः (अमरकोशः १.५.७ ) ।निःश्रेयसं कुर्वन्तीति निःश्रेयसकरीः । निःश्रेयसुहेतुनित्यर्थः । कृञो हेतुताच्छील्यानुलोम्येषु (अष्टाध्यायी ३.२.२० ) इति हेत्वर्थे टप्रत्ययः । टित्वान्ङीप् । क्रियास्तपोदानादिकर्माणि वधोदर्का हिंसाफलकाः करोति । उदर्कः फलमुत्तरम् इत्यमरः (अमरकोशः २.८.२९ ) । अत एव मूढः स पुमान् ग्लानिरेव दोषस्तं छिन्दत्वीति ग्लानिदोषच्छिदः पिपासाहारिणीः। क्विप्। स्वच्छा निर्मला अपः पङ्कयति पङ्कवतीः करोति।'णाविष्टवद्भावे विन्मतोर्लुक् (अष्टाध्यायी ५.३.६५ ) इति मतुपो लुक्।महाफलसाधनस्य तपसस्तुच्छफलैर्विनियोगः स्वच्छाम्दुनः पङ्कसंकरवत्प्रेक्षावद्भिर्गर्हित इत्यर्थः ।अत्र 'यत्तपसो वधोदर्कीकरणं तन्निर्मलस्य पयसः पङ्कसंकरीकरणम्'इति वाक्यार्थे वाक्यार्थान्तरमारोप्य प्रतिबिम्बकरणाक्षेपादसंभववस्तुसंबन्धाद्वाक्यार्थवृत्तिनिदर्शनालंकारः॥ नन्वर्थकामयोरपि मोक्षवत्पुरुषार्थत्वात्तपसस्तदर्थत्वे को दोषस्तत्राह
पदच्छेदः
AI
| यः | यद् (१.१) | he who |
| करोति | करोति (√कृ कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | makes |
| वधोदर्काः | वधोदर्क (२.३) | result in killing |
| निःश्रेयसकरीः | निःश्रेयसकरिन् (२.३) | actions that lead to ultimate good |
| क्रियाः | क्रिया (२.३) | actions |
| ग्लानिदोषच्छिदः | ग्लानिदोषच्छिद् (२.३) | which cut away the faults of weariness |
| स्वच्छाः | स्वच्छ (२.३) | pure |
| सः | तद् (१.१) | he |
| मूढः | मूढ (√मुह्+क्त, १.१) | a fool |
| पङ्कयति | पङ्कयति (√पङ्क कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | muddies |
| अपः | अप् (२.३) | the waters |
छन्दः
अनुष्टुप् [८]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| यः | क | रो | ति | व | धो | द | र्का |
| निः | श्रे | य | स | क | रीः | क्रि | याः |
| ग्ला | नि | दो | ष | च्छि | दः | स्व | च्छाः |
| स | मू | ढः | प | ङ्क | य | त्य | पः |
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.