अलसपदमनोरमं प्रकृत्या
जितकलहंसवधूगति प्रयातम् ।
स्थितमुरुजघनस्थलातिभारा-
दुदितपरिश्रमजिह्मितेक्षणं वा ॥
अलसपदमनोरमं प्रकृत्या
जितकलहंसवधूगति प्रयातम् ।
स्थितमुरुजघनस्थलातिभारा-
दुदितपरिश्रमजिह्मितेक्षणं वा ॥
जितकलहंसवधूगति प्रयातम् ।
स्थितमुरुजघनस्थलातिभारा-
दुदितपरिश्रमजिह्मितेक्षणं वा ॥
अन्वयः
AI
प्रकृत्या अलस-पद-मनोरमं जित-कलहंस-वधू-गति प्रयातम्, वा उरु-जघन-स्थल-अतिभारात् उदित-परिश्रम-जिह्मित-ईक्षणं स्थितम् (तासु भूषाम् इयाय) ।
English Summary
AI
Their walking, naturally charming with languid steps and surpassing the gait of a female swan, or their standing posture, with eyes drooping from the fatigue caused by the weight of their ample hips, also became their adornments.
सारांश
AI
भारी नितम्बों के कारण थकी हुई और मन्द गति वाली वे स्त्रियाँ, अपनी स्वाभाविक हंस जैसी सुन्दर चाल से अर्जुन को रिझाने का प्रयास कर रही थीं।
घण्टापथव्याख्या (मल्लिनाथः)
अलसेति॥ वधूनां संबन्धि प्रकृत्यालसैः पदैर्मनोरमं मनोज्ञमत एव जिता कलहंसबधूनां गतिर्येन तत्प्रयातं गमनम् । भावे क्तः। तथोरुणोऽतिविपुलस्य जघनस्थलस्यातिभारादतिगौरवादुदितपरिश्रमेणोद्गतश्रमेण जिह्मिते धूर्णिते ईक्षणे यस्मिम्स्तत्स्थितं वा स्थितिश्च । सर्वत्र वाशब्दः समुच्चये ॥
पदच्छेदः
AI
| अलसपदमनोरमम् | अलस–पद–मनोरम (१.१) | charming with languid steps |
| प्रकृत्या | प्रकृति (३.१) | by nature |
| जितकलहंसवधूगति | जित–कलहंसवधू–गति (१.१) | which surpassed the gait of a female swan |
| प्रयातम् | प्रयात (१.१) | the walking |
| स्थितम् | स्थित (१.१) | the standing posture |
| उरुजघनस्थलातिभारात् | उरु–जघनस्थल–अतिभार (५.१) | due to the excessive weight of the large hip region |
| उदितपरिश्रमजिह्मितेक्षणम् | उदित–परिश्रम–जिह्मित–ईक्षणम् (१.१) | in which the glances were drooping from fatigue |
| वा | वा | or |
छन्दः
पुष्पिताग्रा []
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ | १३ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| अ | ल | स | प | द | म | नो | र | मं | प्र | कृ | त्या | |
| जि | त | क | ल | हं | स | व | धू | ग | ति | प्र | या | तम् |
| स्थि | त | मु | रु | ज | घ | न | स्थ | ला | ति | भा | रा | |
| दु | दि | त | प | रि | श्र | म | जि | ह्मि | ते | क्ष | णं | वा |
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.