चिरमपि कलितान्यपारयन्त्या
परिगदितुं परिशुष्यता मुखेन ।
गतघृण गमितानि सत्सखीनां
नयनयुगैः सममार्द्रतां मनांसि ॥

अन्वयः AI गतघृण! चिरम् अपि कलितानि परिगदितुम् अपारयन्त्या, परिशुष्यता मुखेन तया, सत्सखीनां मनांसि नयनयुगैः समम् आर्द्रतां गमितानि।

English Summary AI The messenger continues, addressing Arjuna: 'O pitiless one! Unable to speak the words she had conceived for so long, her face drying up, she caused the minds of her good friends to become moist with compassion, along with their eyes which filled with tears.'

सारांश AI मुख सूखने के कारण वह कुछ बोल न सकी, किंतु उसकी अश्रुपूर्ण आँखों ने उसकी सखियों के हृदयों को भी करुणा से भर दिया।

घण्टापथव्याख्या (मल्लिनाथः) चिरमिति ॥ चिरं कलितान्यपि संदेशार्थं बुद्ध्या योजितान्यपि । वचनानीति शेषः। परिशुष्यता मुखेनेति जागरोक्तिः । परिगदितुमयारयन्त्याशक्नुवत्या तया । हे गतधृण। अद्यापि तां नानुकम्पस इति भावः । सत्सखीनां मनांसि नयनयुगैः सममार्द्रतां गमितानि । उपचयं गमितानीत्यर्थः । शोकबाष्पैरिति भावः । अत्र सखीशोकोक्त्या मूर्च्छावस्था सूच्यते । अत्र शोकबाष्परूपकारणभेदात्प्रतियोगिभेदाच्चार्द्रत्वभेदेऽप्यभेदाध्यवसायः । तन्मूला चेयं नयनयुगैः सममिति सहोक्तिरलंकारः ॥

पदच्छेदः AI

चिरम्	चिरम्	For a long time
अपि	अपि	even
कलितानि	कलित (√कल्+णिच्+क्त, २.३)	conceived (words)
अपारयन्त्या	पारयन्ती (३.१)	by her who was unable
परिगदितुम्	परिगदितुम् (परि√गद्+तुमुन्)	to speak out
परिशुष्यता	परिशुष्यत् (परि√शुष्+शतृ, ३.१)	by the drying up
मुखेन	मुख (३.१)	face
गतघृण	गत–घृण (८.१)	O pitiless one!
गमितानि	गमित (√गम्+णिच्+क्त, १.३)	were made to attain
सत्सखीनाम्	सत्–सखि (६.३)	Of her good friends
नयनयुगैः	नयन–युग (३.३)	with the pairs of eyes
समम्	समम्	together with
आर्द्रताम्	आर्द्रता (२.१)	wetness/compassion
मनांसि	मनस् (१.३)	the minds

छन्दः पुष्पिताग्रा []

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२	१३
चि	र	म	पि	क	लि	ता	न्य	पा	र	य	न्त्या
प	रि	ग	दि	तुं	प	रि	शु	ष्य	ता	मु	खे	न
ग	त	घृ	ण	ग	मि	ता	नि	स	त्स	खी	नां
न	य	न	यु	गैः	स	म	मा	र्द्र	तां	म	नां	सि

Other texts to read

कुमारसंभवम् कालिदासः

रामायणम् वाल्मीकिः

About

Resources

Connect