मुहुरनुपतता विधूयमानं
विरचितसंहति दक्षिणानिलेन ।
अलिकुलमलकाकृतिं प्रपेदे
नलिनमुखान्तविसर्पि पङ्कजिन्याः ॥
मुहुरनुपतता विधूयमानं
विरचितसंहति दक्षिणानिलेन ।
अलिकुलमलकाकृतिं प्रपेदे
नलिनमुखान्तविसर्पि पङ्कजिन्याः ॥
विरचितसंहति दक्षिणानिलेन ।
अलिकुलमलकाकृतिं प्रपेदे
नलिनमुखान्तविसर्पि पङ्कजिन्याः ॥
अन्वयः
AI
दक्षिणानिलेन मुहुः अनुपतता तथा विधूयमानं सत् पङ्कजिन्याः नलिनमुखान्तविसर्पि अलिकुलं विरचितसंहति सत् अलकाकृतिं प्रपेदे।
English Summary
AI
A swarm of bees, spreading over the face of a lotus, was repeatedly followed and shaken by the southern breeze. Being thus arranged into a compact mass, it took on the appearance of a lock of curly hair on the lotus-face.
सारांश
AI
मलय पवन द्वारा हिलाए जाते हुए कमलों के ऊपर मंडराते भौरों का समूह पङ्कजिनी के कमल रूपी मुख पर लटकती अलकों (बालों) के समान प्रतीत हो रहा था।
घण्टापथव्याख्या (मल्लिनाथः)
मुहुरिति ॥ अनुपततानुधावता दक्षिणानिलेन मलयमारुतेन मुहुर्विधूयमानं कम्पितमत एव विरचिता संहतिर्येन । तत्संभूतमित्यर्थः । पङ्कजिन्या यन्नलिनं मुखमिव तस्यान्तर्विसर्पि प्रान्तचार्यलिकुलं कर्तृ अलकाकृतिमलकसादृश्यं प्रपेदे ॥
पदच्छेदः
AI
| मुहुः | मुहुर् | again and again |
| अनुपतता | अनुपतत् (अनु√पत्+शतृ, ३.१) | by the following |
| विधूयमानम् | विधूयमान (वि√धू+यक्+शानच्, १.१) | being shaken |
| विरचितसंहति | विरचित–संहति (१.१) | having its formation arranged |
| दक्षिणानिलेन | दक्षिण–अनिल (३.१) | by the southern breeze |
| अलिकुलम् | अलि–कुल (१.१) | The swarm of bees |
| अलकाकृतिम् | अलक–आकृति (२.१) | the form of a curl of hair |
| प्रपेदे | प्रपेदे (प्र√पद् कर्तरि लिट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.) | attained |
| नलिनमुखान्तविसर्पि | नलिन–मुख–अन्त–विसर्पिन् (१.१) | spreading over the face of the lotus |
| पङ्कजिन्याः | पङ्कजिनी (६.१) | of the lotus plant |
छन्दः
पुष्पिताग्रा []
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ | १३ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| मु | हु | र | नु | प | त | ता | वि | धू | य | मा | नं | |
| वि | र | चि | त | सं | ह | ति | द | क्षि | णा | नि | ले | न |
| अ | लि | कु | ल | म | ल | का | कृ | तिं | प्र | पे | दे | |
| न | लि | न | मु | खा | न्त | वि | स | र्पि | प | ङ्क | जि | न्याः |
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.