कतिपयसहकारपुष्परम्य-
स्तनुतुहिनोऽल्पविनिद्रसिन्दुवारः ।
सुरभिमुखहिमागमान्तशंसी
समुपययौ शिशिरः स्मरैकबन्धुः ॥
कतिपयसहकारपुष्परम्य-
स्तनुतुहिनोऽल्पविनिद्रसिन्दुवारः ।
सुरभिमुखहिमागमान्तशंसी
समुपययौ शिशिरः स्मरैकबन्धुः ॥
स्तनुतुहिनोऽल्पविनिद्रसिन्दुवारः ।
सुरभिमुखहिमागमान्तशंसी
समुपययौ शिशिरः स्मरैकबन्धुः ॥
अन्वयः
AI
कतिपयसहकारपुष्परम्यः, तनुतुहिनः, अल्पविनिद्रसिन्दुवारः, सुरभिमुखहिमागमान्तशंसी, स्मरैकबन्धुः शिशिरः समुपययौ।
English Summary
AI
The winter season (Shishira) arrived, made lovely by a few mango blossoms, with light frost and few blossomed Sinduvara trees. Announcing the end of the cold season and the advent of spring, it was the sole friend of the god of love.
सारांश
AI
आम के मौर, हल्की ओस और सिन्दुवार पुष्पों से युक्त शिशिर ऋतु का आगमन हुआ, जो कामदेव का परम मित्र और वसन्त के आने की सूचना देता है।
घण्टापथव्याख्या (मल्लिनाथः)
कतिपयेति ॥ कतिपयैरेव सहकारपुष्पैश्चूतकुसुमै रम्यः। न तु वसन्तवत्समग्रैर्नापि हेमन्तवत्तद्रहितैरिति भावः । तनुतुहिनोऽल्पहिमः । न तु हेमन्तवद्वहुतुहिनो नापि वसन्तवद्विरलतुहिन इति भावः । अल्पानि कतिपयानि विनिद्राणि सिन्दुवाराणि विकसितनिर्गुण्डीकुसुमानि यस्मिन्सः। अत्रापि सहकारवदभिप्रायो द्रष्टव्यः ।
सिन्दुवारेन्द्रसुरसौ निर्गुण्डीन्द्राणिकेत्यपि इत्यमरः (अमरकोशः २.४.६८ ) । इत्थं सुरभिमुखं वसन्तप्रारम्भं हिमागमान्तं हेमन्तावसानं च शंसति सूचयतीति स तथोक्तः। स्मरस्यैकबन्धुः सहकारी। उभयर्तुधर्मसंपत्तेरिति भावः। शिशिरः समुपययौ ॥ अथ वसन्तप्रारम्भमाह
पदच्छेदः
AI
| कतिपयसहकारपुष्परम्यः | कतिपय–सहकार–पुष्प–रम्य (१.१) | made lovely by a few mango blossoms |
| तनुतुहिनः | तनु–तुहिन (१.१) | having light frost |
| अल्पविनिद्रसिन्दुवारः | अल्प–विनिद्र–सिन्दुवार (१.१) | having few blossomed Sinduvara trees |
| सुरभिमुखहिमागमान्तशंसी | सुरभि–मुख–हिमागमान्त–शंसिन् (१.१) | announcing the end of the cold season and the beginning of spring |
| समुपययौ | समुपययौ (सम्+उप√या कर्तरि लिट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | arrived |
| शिशिरः | शिशिर (१.१) | The winter season |
| स्मरैकबन्धुः | स्मर–एक–बन्धु (१.१) | the sole friend of Kama (god of love) |
छन्दः
पुष्पिताग्रा []
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ | १३ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| क | ति | प | य | स | ह | का | र | पु | ष्प | र | म्य | |
| स्त | नु | तु | हि | नो | ऽल्प | वि | नि | द्र | सि | न्दु | वा | रः |
| सु | र | भि | मु | ख | हि | मा | ग | मा | न्त | शं | सी | |
| स | मु | प | य | यौ | शि | शि | रः | स्म | रै | क | ब | न्धुः |
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.