अन्वयः
AI
वधूनां निहित-सरस-यावकैः चरण-तलैः कृत-पद्धतिः धरित्री, अविरल-वितता शक्र-गोपैः अरुणित-नील-तृण-उलपा इव बभासे।
English Summary
AI
The earth, with paths marked by the feet of the nymphs which were adorned with fresh red lac-dye, shone as if it were a field of blue grass and reeds reddened by a dense swarm of Indragopa insects.
सारांश
AI
उनके चरणों के ताजे लाक्षारस से पृथ्वी ऐसी सुशोभित हुई मानो नीली हरी घास पर लाल इंद्रगोप (बीरबहूटियाँ) छाई हों।
घण्टापथव्याख्या (मल्लिनाथः)
निहितेति ॥ निहिता आरोपिताः सरसयावकाः सान्द्रलाक्षारागा येषु तैर्वधूनां चरणतलैश्चरणन्यासैः कृतपद्धतिः कृतमार्गरेखा । अत एवारुणिता अरुणीकृता नीलास्तृणोलपास्तृणानि दूर्वादीन्युलपा वल्वजाख्यास्तृणविशेषाश्च यस्याः सा ।
उलपा वल्वजाः प्रोक्ता: इति हलायुधः। उलपा उशीरतृणानि इति क्षीरस्वामी । ब्राह्मणपरिव्राजकवदुलपानां पृथङ्निर्देशः । धरित्री शक्रगोपैरिन्द्रगोपाख्यैः कीटकैः । इन्द्रगोपस्त्वग्निरजः इति हैमः । अविरलं निरन्तरं यथा तथा वितता व्याप्तेवेत्युत्प्रेक्षा । बभासे॥
पदच्छेदः
AI
| निहितसरसयावकैः | निहित (नि√धा+क्त)–सरस–यावक (३.३) | with fresh red lac-dye applied |
| बभासे | बभासे (√भास् कर्तरि लिट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.) | shone |
| चरणतलैः | चरण–तल (३.३) | by the soles of the feet |
| कृतपद्धतिः | कृत (√कृ+क्त)–पद्धति (१.१) | having paths made upon it |
| वधूनाम् | वधू (६.३) | of the women |
| अविरलवितता | अविरल–वितत (वि√तन्+क्त, १.१) | densely spread |
| इव | इव | like |
| शक्रगोपैः | शक्रगोप (३.३) | by the Indragopa insects |
| अरुणितनीलतृणोलपा | अरुणित–नील–तृण–उलप (१.१) | whose blue grass and reeds were reddened |
| धरित्री | धरित्री (१.१) | the earth |
छन्दः
पुष्पिताग्रा []
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ | १३ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| नि | हि | त | स | र | स | या | व | कै | र्ब | भा | से | |
| च | र | ण | त | लैः | कृ | त | प | द्ध | ति | र्व | धू | नाम् |
| अ | वि | र | ल | वि | त | ते | व | श | क्र | गो | पै | |
| र | रु | णि | त | नी | ल | तृ | णो | ल | पा | ध | रि | त्री |
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.