इमामहं वेद न तावकीं धियं
विचित्ररूपाः खलु चित्तवृत्तयः ।
विचिन्तयन्त्या भवदापदं परां
रुजन्ति चेतः प्रसभं ममाधयः ॥

सारांश AI मैं आपकी इस शांत बुद्धि को समझ पाने में असमर्थ हूँ; वास्तव में चित्तवृत्तियाँ अत्यंत विचित्र होती हैं। आपकी विपत्तियों के विचार मात्र से मेरा हृदय अत्यंत व्यथित हो रहा है।

घण्टापथव्याख्या (मल्लिनाथः) इमामिति ॥ इमां वर्तमानाम् । तवेमां तावकीं त्वदीयाम् । तस्येदम् (अष्टाध्यायी ४.३.१२० ) इत्यण्प्रत्यय:। तवकममकावेकवचने (अष्टाध्यायी ४.३.३ ) इति तावकादेशः धियं त्वदापद्विषयां चित्तवृत्तिमहं न वेद कीदृशी वा न वेद्मि । परबुद्धेरप्रत्यक्षत्वादिति भावः ।विदो लटो वा (अष्टाध्यायी ३.४.८३ ) 'इति लटो णलादेशः । न चात्मदृष्टान्तेनापन्नत्वाद्दुःखित्वमनुमातुं शक्यते । धीरादिष्वनैकान्तिकत्वादित्याशयेनाह—चित्तवृत्तयो विचित्ररूपा धीराधीराद्यनेकप्रकाराः खलु । किंतु परामुत्कृष्टां भवदापदं विचिन्तयन्त्या भावयन्त्या मम चेतश्चित्तम् । आधयो मनोव्यथाः । उपसर्गे घोः किः (अष्टाध्यायी ३.३.९२ ) इति किप्रत्ययः । प्रसभं प्रसह्य रुजन्ति भजन्ति।'रुजो भङ्गे' इति धातोर्लट्। पश्यतामपि दुःसहा दुःखजननी त्वद्विपत्तिरनुभवितारं त्वां न विकरोतीति महच्चित्रमित्यर्थः । चेत इति रुजार्थानां भाववचनानामज्वरेः (अष्टाध्यायी २.३.५४ ) इति षष्ठी न भवति । तत्र शेषाधिकाराच्छेषत्वस्य विवक्षितत्वादिति ॥ तदापदमेव श्लोकत्रयेणाह

छन्दः वंशस्थम् [१२: जतजर]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२
इ	मा	म	हं	वे	द	न	ता	व	कीं	धि	यं
वि	चि	त्र	रू	पाः	ख	लु	चि	त्त	वृ	त्त	यः
वि	चि	न्त	य	न्त्या	भ	व	दा	प	दं	प	रां
रु	ज	न्ति	चे	तः	प्र	स	भं	म	मा	ध	यः
ज			त			ज			र

Other texts to read

नैषधीयचरितम् श्रीहर्षः

श्रीमद्भगवद्गीता

About

Resources

Connect