केनाध्यापितमास्थितं क्व नु कदाधीतं क्व वा वर्तितं
तद्विश्राम्यतु कुत्र जातमथ कैः पुष्टं तदालोच्यताम् ।
काले सोऽपि कुहूमुखो यदि जगत्कर्णामृतं कूजति
प्राग्जन्मार्जितभाग्यवैभवमिदं कः स्तोतुमीष्टे कविः ॥

अन्वयः AI (इदम्) केन अध्यापितम्? क्व नु आस्थितम्? कदा अधीतम्? क्व वा वर्तितम्? तत् विश्राम्यतु। अथ कुत्र जातम्? कैः पुष्टम्? तत् आलोच्यताम्। यदि सः कुहूमुखः अपि काले जगत्-कर्ण-अमृतम् कूजति, इदम् प्राग्-जन्म-अर्जित-भाग्य-वैभवम् (अस्ति)। कः कविः (इदम्) स्तोतुम् ईष्टे?
Summary AI By whom was it taught? Where was it practiced? When was it learned? Where was it performed? Let that be. Where was it born? By whom was it nurtured? Let that be considered. If, in due season, even the cuckoo coos nectar for the world's ears, this is the glorious result of fortune acquired in a previous birth. What poet is able to praise this?
पदच्छेदः AI
केनकिम् (३.१) by whom
अध्यापितम्अध्यापित (अधि+आ√इ+णिच्+क्त, १.१) was taught
आस्थितम्आस्थित (आ√स्था+क्त, १.१) was practiced
क्वक्व where
नुनु indeed
कदाकदा when
अधीतम्अधीत (अधि√इ+क्त, १.१) was learned
क्वक्व where
वावा or
वर्तितम्वर्तित (√वृत्+क्त, १.१) was performed
तत्तद् (१.१) that
विश्राम्यतुविश्राम्यतु (वि√श्रम् कर्तरि लोट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) let it rest
कुत्रकुत्र where
जातम्जात (√जन्+क्त, १.१) was born
अथअथ then
कैःकिम् (३.३) by whom
पुष्टम्पुष्ट (√पुष्+क्त, १.१) was nurtured
तत्तद् (१.१) that
आलोच्यताम्आलोच्यताम् (आ√लोच् भावकर्मणोः लोट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.) let it be considered
कालेकाल (७.१) in season
सःतद् (१.१) he
अपिअपि even
कुहूमुखःकुहूमुख (१.१) the cuckoo
यदियदि if
जगत्कर्णामृतम्जगत्कर्णअमृत (२.१) nectar for the world's ears
कूजतिकूजति (√कूज् कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) coos
प्राग्जन्मार्जितभाग्यवैभवम्प्राच्जन्मन्अर्जित (√ऋज्+क्त)भाग्यवैभव (१.१) the glorious result of fortune acquired in a previous birth
इदम्इदम् (१.१) this
कःकिम् (१.१) what
स्तोतुम्स्तोतुम् (√स्तु+तुमुन्) to praise
ईष्टेईष्टे (√ईश् कर्तरि लट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.) is able
कविःकवि (१.१) poet
छन्दः शार्दूलविक्रीडितम् [१९: मसजसततग]
छन्दोविश्लेषणम्
१० ११ १२ १३ १४ १५ १६ १७ १८ १९
के ना ध्या पि मा स्थि तं क्व नु दा धी तं क्व वा र्ति तं
द्वि श्रा म्य तु कु त्र जा कैः पु ष्टं दा लो च्य ताम्
का ले सो ऽपि कु हू मु खो दि त्क र्णा मृ तं कू ति
प्रा ग्ज न्मा र्जि भा ग्य वै मि दं कः स्तो तु मी ष्टे विः
About

Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.