Loading data... On slow networks this could take a few minutes.
100%

नाक्ष्णोर्गच्छसि गोचरं बहुतिथान्मासान्नभस्ये पुनः
सङ्घीभूय समेत्य वर्षसि निरुच्छ्वासं समन्तादपः ।
कालं कालमनुव्रजन्मितमिता मुञ्चस्यपश्चेत्ततः
किं जीमूत तव प्रणश्यति कियत्प्राणन्त्वतः प्राणिनः ॥

अन्वयः AI (हे) जीमूत, बहुतिथान् मासान् अक्ष्णोः गोचरम् न गच्छसि । पुनः नभस्ये सङ्घीभूय समेत्य समन्तात् निरुच्छ्वासम् अपः वर्षसि । चेत् कालम् कालम् अनुव्रजन् मित-मिताः अपः मुञ्चसि, ततः तव कियत् किम् प्रणश्यति? अतः प्राणिनः प्राणन्तु ।
Summary AI O cloud, for many months you are not seen. Then, in the month of Bhadrapada, gathering together and assembling, you rain water incessantly from all sides. If, following the seasons, you release measured amounts of water, what great loss is it to you? From this, let living beings live.
पदच्छेदः AI
not
अक्ष्णोःअक्षि (६.२) of the eyes
गच्छसिगच्छसि (√गम् कर्तरि लट् (परस्मै.) म.पु. एक.) you come
गोचरंगोचर (२.१) into the range
बहुतिथान्बहुतिथ (२.३) many
मासान्मास (२.३) months
नभस्येनभस्य (७.१) in the month of Bhadrapada
पुनःपुनर् again
सङ्घीभूयसङ्घीभूय (√सङ्घ+च्वि+क्त्वा) gathering together
समेत्यसमेत्य (सम्√इ+ल्यप्) having assembled
वर्षसिवर्षसि (√वृष् कर्तरि लट् (परस्मै.) म.पु. एक.) you rain
निरुच्छ्वासंनिरुच्छ्वासम् incessantly
समन्तात्समन्तात् from all sides
अपःअप् (२.३) water
कालंकाल (२.१) season
कालम्काल (२.१) after season
अनुव्रजन्अनुव्रजत् (अनु√व्रज्+शत्रृ, १.१) following
मितमिताःमितमित (२.३) measured
मुञ्चसिमुञ्चसि (√मुच् कर्तरि लट् (परस्मै.) म.पु. एक.) you release
अपःअप् (२.३) waters
चेत्चेत् if
ततःततः then
किंकिम् what
जीमूतजीमूत (८.१) O cloud
तवयुष्मद् (६.१) your
प्रणश्यतिप्रणश्यति (प्र√नश् कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) is lost
कियत्कियत् (१.१) how much
प्राणन्तुप्राणन्तु (प्र√अन् कर्तरि लोट् (परस्मै.) प्र.पु. बहु.) let them live
अतःअतः from this
प्राणिनःप्राणिन् (१.३) living beings
छन्दः शार्दूलविक्रीडितम् [१९: मसजसततग]
छन्दोविश्लेषणम्
१० ११ १२ १३ १४ १५ १६ १७ १८ १९
ना क्ष्णो र्ग च्छ सि गो रं हु ति था न्मा सा न्न स्ये पु नः
ङ्घी भू मे त्य र्ष सि नि रु च्छ्वा सं न्ता पः
का लं का नु व्र न्मि मि ता मु ञ्च स्य श्चे त्त तः
किं जी मू प्र श्य ति कि त्प्रा न्त्व तः प्रा णि नः
About

Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.