भूमिष्ठा अतिपावनीः सुरभिलाः स्वाद्वीरपः सन्त्यज-
न्याचत्यम्बुदमम्बु चातकगणो यत्तेन किं साध्यते ।
किं तस्मै द्विगुणं प्रवर्षति घनः किं वा तपः साध्यते
प्राग्जन्मन्यवितीर्णवारिकणिकः पापी स इत्यूह्यते ॥

अन्वयः AI भूमिष्ठाः अतिपावनीः सुरभिलाः स्वाद्वीः अपः सन्तीः त्यजन् चातकगणः अम्बुदम् अम्बु याचति यत्, तेन किम् साध्यते? घनः तस्मै किम् द्विगुणम् प्रवर्षति? किम् वा तपः साध्यते? सः प्राक्-जन्मनि अवितीर्ण-वारि-कणिकः पापी इति ऊह्यते ।
Summary AI There are extremely pure, fragrant, and sweet waters on the earth. What is achieved by the flock of Chataka birds that, abandoning these, begs the cloud for water? Does the cloud rain twice as much for it? Or is some penance accomplished? It is inferred that it is a sinner who, in a previous life, did not offer even a drop of water.
पदच्छेदः AI
भूमिष्ठाःभूमिष्ठ (२.३) existing on earth
अतिपावनीःअतिपावनी (२.३) extremely pure
सुरभिलाःसुरभिल (२.३) fragrant
स्वाद्वीःस्वादु (२.३) sweet
अपःअप् (२.३) waters
सन्तीःसत् (√अस्+शत्रृ, २.३) existing
त्यजन्त्यजत् (√त्यज्+शत्रृ, १.१) abandoning
याचतियाचति (√याच् कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) begs
अम्बुदम्अम्बुद (२.१) the cloud
अम्बुअम्बु (२.१) for water
चातकगणःचातकगण (१.१) the flock of Chataka birds
यत्यद् that
तेनतद् (३.१) by that
किम्किम् (१.१) what
साध्यतेसाध्यते (√साध् भावकर्मणोः लट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.) is accomplished
किम्किम् does
तस्मैतद् (४.१) for it
द्विगुणंद्विगुणम् twice as much
प्रवर्षतिप्रवर्षति (प्र√वृष् कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) rain
घनःघन (१.१) the cloud
किंकिम् is
वावा or
तपःतपस् (१.१) penance
साध्यतेसाध्यते (√साध् भावकर्मणोः लट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.) accomplished
प्राग्जन्मनिप्राग्जन्मन् (७.१) in a previous life
अवितीर्णवारिकणिकःअवितीर्णवारिकणिक (१.१) one who did not offer a drop of water
पापीपापिन् (१.१) a sinner
सःतद् (१.१) he
इतिइति thus
ऊह्यतेऊह्यते (√ऊह् भावकर्मणोः लट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.) is inferred
छन्दः शार्दूलविक्रीडितम् [१९: मसजसततग]
छन्दोविश्लेषणम्
१० ११ १२ १३ १४ १५ १६ १७ १८ १९
भू मि ष्ठा ति पा नीः सु भि लाः स्वा द्वी पः न्त्य
न्या त्य म्बु म्बु चा णो त्ते किं सा ध्य ते
किं स्मै द्वि गु णं प्र र्ष ति नः किं वा पः सा ध्य ते
प्रा ग्ज न्म न्य वि ती र्ण वा रि णि कः पा पी त्यू ह्य ते
About

Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.