कत्यश्वाः कति धेनवः कति गजाः कत्यद्भुताः पादपाः
सुन्दर्यः कति सुध्रुवः कति महारत्नान्यनर्घाण्यपि ।
जातैका किल कन्यका जलनिधेर्दातुं प्रसक्ता यदा
सर्वं तद्व्ययितं तदा परिणतौ नामैकमुच्छेषितम् ॥

अन्वयः AI कति अश्वाः, कति धेनवः, कति गजाः, कति अद्भुताः पादपाः, कति सुध्रुवः सुन्दर्यः, कति अनर्घाणि महारत्नानि अपि (आसन्) । यदा जलनिधेः एका कन्यका जाता, (ताम्) दातुम् प्रसक्ता (सति), तदा तत् सर्वम् व्ययितम्, परिणतौ एकम् नाम उच्छेषितम् ।

Summary AI How many horses, cows, elephants, wondrous trees, beautiful-browed women, and priceless great jewels were there! When a single daughter (Lakshmi) was born to the ocean and he was intent on giving her away, all that wealth was spent. In the end, only a name (Ratnakara, 'mine of jewels') was left.

पदच्छेदः AI

कति	कति	how many
अश्वाः	अश्व (१.३)	horses
कति	कति	how many
धेनवः	धेनु (१.३)	cows
कति	कति	how many
गजाः	गज (१.३)	elephants
कति	कति	how many
अद्भुताः	अद्भुत (१.३)	wondrous
पादपाः	पादप (१.३)	trees
सुन्दर्यः	सुन्दरी (१.३)	beautiful women
कति	कति	how many
सुध्रुवः	सुध्रु (१.३)	with beautiful brows
कति	कति	how many
महारत्नानि	महारत्न (१.३)	great jewels
अनर्घाणि	अनर्घ (१.३)	priceless
अपि	अपि	also
जाता	जात (√जन्+क्त, १.१)	was born
एका	एक (१.१)	one
किल	किल	indeed
कन्यका	कन्यका (१.१)	daughter
जलनिधेः	जलनिधि (६.१)	of the ocean
दातुम्	दातुम् (√दा+तुमुन्)	to give
प्रसक्ता	प्रसक्त (प्र√सञ्ज्+क्त, १.१)	was intent
यदा	यदा	when
सर्वम्	सर्व (१.१)	all
तत्	तद् (१.१)	that
व्ययितम्	व्ययित (√व्यय्+क्त, १.१)	was spent
तदा	तदा	then
परिणतौ	परिणति (७.१)	in the end
नाम	नामन् (१.१)	name
एकम्	एक (१.१)	one
उच्छेषितम्	उच्छेषित (उद्√शिष्+क्त, १.१)	was left over

छन्दः शार्दूलविक्रीडितम् [१९: मसजसततग]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२	१३	१४	१५	१६	१७	१८	१९
क	त्य	श्वाः	क	ति	धे	न	वः	क	ति	ग	जाः	क	त्य	द्भु	ताः	पा	द	पाः
सु	न्द	र्यः	क	ति	सु	ध्रु	वः	क	ति	म	हा	र	त्ना	न्य	न	र्घा	ण्य	पि
जा	तै	का	कि	ल	क	न्य	का	ज	ल	नि	धे	र्दा	तुं	प्र	स	क्ता	य	दा
स	र्वं	त	द्व्य	यि	तं	त	दा	प	रि	ण	तौ	ना	मै	क	मु	च्छे	षि	तम्
म			स			ज			स			त			त			ग

Other texts to read

अमरुशतकम् अमरुः

शतकत्रयम् भर्तृहरिः

About

Resources

Connect