गन्तव्यं शिशिरेण नाम भवितव्यं नाम चूताङ्कुरै-
स्तानास्वाद्य पिकः करिष्यति तदा नाम स्वयं पञ्चमम् ।
आस्तामेष तथाविधस्त्वमसि किं काक स्वतन्त्रस्य ते
कालोऽयं स्वर एष भोज्यमिदमित्येषा कुतो यन्त्रणा ॥
गन्तव्यं शिशिरेण नाम भवितव्यं नाम चूताङ्कुरै-
स्तानास्वाद्य पिकः करिष्यति तदा नाम स्वयं पञ्चमम् ।
आस्तामेष तथाविधस्त्वमसि किं काक स्वतन्त्रस्य ते
कालोऽयं स्वर एष भोज्यमिदमित्येषा कुतो यन्त्रणा ॥
स्तानास्वाद्य पिकः करिष्यति तदा नाम स्वयं पञ्चमम् ।
आस्तामेष तथाविधस्त्वमसि किं काक स्वतन्त्रस्य ते
कालोऽयं स्वर एष भोज्यमिदमित्येषा कुतो यन्त्रणा ॥
अन्वयः
AI
शिशिरेण गन्तव्यम् नाम, चूताङ्कुरैः भवितव्यम् नाम, तान् आस्वाद्य पिकः तदा स्वयम् पञ्चमम् करिष्यति नाम । एषः तथाविधः आस्ताम् । त्वम् किम् असि? (हे) काक, स्वतन्त्रस्य ते अयम् कालः, एषः स्वरः, इदम् भोज्यम् इति एषा यन्त्रणा कुतः?
Summary
AI
Indeed, winter must pass, mango sprouts must appear, and the cuckoo, tasting them, will then sing its sweet song. Let that be as it may. But what about you, O crow? For you, who are independent, why is there this restriction that 'this is the time, this is the voice, this is the food'? This questions why the unworthy (crow) should feel constrained by seasons or propriety, as they are free from the dependencies that bind the worthy (cuckoo).
पदच्छेदः
AI
| गन्तव्यं | गन्तव्य (√गम्+तव्यत्, १.१) | must go |
| शिशिरेण | शिशिर (३.१) | winter |
| नाम | नाम | indeed |
| भवितव्यं | भवितव्य (√भू+तव्यत्, १.१) | must be |
| नाम | नाम | indeed |
| चूताङ्कुरैः | चूत–अङ्कुर (३.३) | mango sprouts |
| तान् | तद् (२.३) | them |
| आस्वाद्य | आस्वाद्य (आ√स्वद्+ल्यप्) | having tasted |
| पिकः | पिक (१.१) | the cuckoo |
| करिष्यति | करिष्यति (√कृ कर्तरि लृट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | will make |
| तदा | तदा | then |
| नाम | नाम | indeed |
| स्वयं | स्वयम् | itself |
| पञ्चमम् | पञ्चम (२.१) | the fifth note (sweet song) |
| आस्ताम् | आस्ताम् (√आस् कर्तरि लोट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.) | let it be |
| एषः | एतद् (१.१) | this |
| तथाविधः | तथाविध (१.१) | of that kind |
| त्वम् | युष्मद् (१.१) | you |
| असि | असि (√अस् कर्तरि लट् (परस्मै.) म.पु. एक.) | are |
| किं | किम् | what |
| काक | काक (८.१) | O crow |
| स्वतन्त्रस्य | स्वतन्त्र (६.१) | for you who are free |
| ते | युष्मद् (६.१) | for you |
| कालः | काल (१.१) | time |
| अयं | इदम् (१.१) | this |
| स्वरः | स्वर (१.१) | voice |
| एषः | एतद् (१.१) | this |
| भोज्यम् | भोज्य (√भुज्+ण्यत्, १.१) | food |
| इदम् | इदम् (१.१) | this |
| इति | इति | thus |
| एषा | एतद् (१.१) | this |
| कुतः | कुतः | from where |
| यन्त्रणा | यन्त्रणा (१.१) | restriction |
छन्दः
शार्दूलविक्रीडितम् [१९: मसजसततग]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ | १३ | १४ | १५ | १६ | १७ | १८ | १९ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ग | न्त | व्यं | शि | शि | रे | ण | ना | म | भ | वि | त | व्यं | ना | म | चू | ता | ङ्कु | रै |
| स्ता | ना | स्वा | द्य | पि | कः | क | रि | ष्य | ति | त | दा | ना | म | स्व | यं | प | ञ्च | मम् |
| आ | स्ता | मे | ष | त | था | वि | ध | स्त्व | म | सि | किं | का | क | स्व | त | न्त्र | स्य | ते |
| का | लो | ऽयं | स्व | र | ए | ष | भो | ज्य | मि | द | मि | त्ये | षा | कु | तो | य | न्त्र | णा |
| म | स | ज | स | त | त | ग | ||||||||||||
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.