पन्थाः कर्दमितः पयः कलुषितं हंसाः कृता दूरतः
पीड्यन्ते च यदेवमर्थिन इति क्रूरारवैश्चातकाः ।
सोढाहे तव हे पयोद सकलं शक्नोषि दातुं स्वतः
किं त्वं शीकरमेकमप्युदधिना लोभो यदि स्वीकृतः ॥

अन्वयः AI हे पयोद, पन्थाः कर्दमितः, पयः कलुषितम्, हंसाः दूरतः कृताः, च यत् एवम् अर्थिनः चातकाः क्रूरारवैः पीड्यन्ते, तव सकलम् सोढाहे । यदि उदधिना लोभः स्वीकृतः, (तर्हि) त्वम् स्वतः एकम् शीकरम् अपि दातुम् शक्नोषि किम्?

Summary AI O cloud, I would have borne all your faults: the path is muddied, the water polluted, the swans driven away, and the supplicant Chataka birds tormented by your harsh thunder. But if the ocean has adopted greed (and not given you water), are you able to give even a single drop by yourself? This implies that a subordinate's faults are tolerable, but their inability to perform their basic duty due to the failings of their superior is unacceptable.

पदच्छेदः AI

पन्थाः	पथिन् (१.१)	the path
कर्दमितः	कर्दमित (१.१)	is made muddy
पयः	पयस् (१.१)	water
कलुषितं	कलुषित (१.१)	is polluted
हंसाः	हंस (१.३)	swans
कृताः	कृत (√कृ+क्त, १.३)	are made
दूरतः	दूरतः	to be far away
पीड्यन्ते	पीड्यन्ते (√पीड् भावकर्मणोः लट् (आत्मने.) प्र.पु. बहु.)	are tormented
च	च	and
यत्	यद्	that
एवम्	एवम्	thus
अर्थिनः	अर्थिन् (१.३)	the supplicants
इति	इति	thus
क्रूरारवैः	क्रूर–आरव (३.३)	with harsh cries
चातकाः	चातक (१.३)	Chataka birds
सोढाहे	सोढाहे (√सह् कर्तरि लट् (आत्मने.) उ.पु. एक.)	I would have borne
तव	युष्मद् (६.१)	your
हे	हे	O
पयोद	पयोद (८.१)	cloud
सकलं	सकल (२.१)	all
शक्नोषि	शक्नोषि (√शक् कर्तरि लट् (परस्मै.) म.पु. एक.)	are you able
दातुं	दातुम् (√दा+तुमुन्)	to give
स्वतः	स्वतः	by yourself
किं	किम्	what
त्वं	युष्मद् (१.१)	you
शीकरम्	शीकर (२.१)	a drop
एकम्	एक (२.१)	one
अपि	अपि	even
उदधिना	उदधि (३.१)	by the ocean
लोभः	लोभ (१.१)	greed
यदि	यदि	if
स्वीकृतः	स्वीकृत (स्वी√कृ+क्त, १.१)	is adopted

छन्दः शार्दूलविक्रीडितम् [१९: मसजसततग]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२	१३	१४	१५	१६	१७	१८	१९
प	न्थाः	क	र्द	मि	तः	प	यः	क	लु	षि	तं	हं	साः	कृ	ता	दू	र	तः
पी	ड्य	न्ते	च	य	दे	व	म	र्थि	न	इ	ति	क्रू	रा	र	वै	श्चा	त	काः
सो	ढा	हे	त	व	हे	प	यो	द	स	क	लं	श	क्नो	षि	दा	तुं	स्व	तः
किं	त्वं	शी	क	र	मे	क	म	प्यु	द	धि	ना	लो	भो	य	दि	स्वी	कृ	तः
म			स			ज			स			त			त			ग

Other texts to read

अमरुशतकम् अमरुः

शतकत्रयम् भर्तृहरिः

About

Resources

Connect