सर्वेषां विदिताः सुधाकरकराः साक्षात्सुधारूपिणः
सन्देहोऽपि न तद्भुजः सुमनसो जाता अमर्त्या इति ।
तानेव ह्युपभुञ्जते प्रतिनिशं दीनाश्वकोरा इमे
क्षीयन्ते तृणवच्च को नु गहनां जानातु धातुर्गतिम् ॥
सर्वेषां विदिताः सुधाकरकराः साक्षात्सुधारूपिणः
सन्देहोऽपि न तद्भुजः सुमनसो जाता अमर्त्या इति ।
तानेव ह्युपभुञ्जते प्रतिनिशं दीनाश्वकोरा इमे
क्षीयन्ते तृणवच्च को नु गहनां जानातु धातुर्गतिम् ॥
सन्देहोऽपि न तद्भुजः सुमनसो जाता अमर्त्या इति ।
तानेव ह्युपभुञ्जते प्रतिनिशं दीनाश्वकोरा इमे
क्षीयन्ते तृणवच्च को नु गहनां जानातु धातुर्गतिम् ॥
अन्वयः
AI
सुधाकर-कराः साक्षात् सुधा-रूपिणः (इति) सर्वेषाम् विदिताः। तत्-भुजः सुमनसः अमर्त्याः जाताः इति (विषये) सन्देहः अपि न (अस्ति)। हि इमे दीनाः चकोराः प्रतिनिशम् तान् एव उपभुञ्जते, च तृणवत् क्षीयन्ते। नु कः धातुः गहनाम् गतिम् जानातु?
Summary
AI
It is known to all that the moon's rays are nectar itself. There is no doubt that the gods who consumed it became immortal. Yet these wretched Chakora birds consume those very rays every night and still waste away like grass. Who indeed can understand the profound ways of the Creator?
पदच्छेदः
AI
| सर्वेषाम् | सर्व (६.३) | to all |
| विदिताः | विदित (√विद्+क्त, १.३) | are known |
| सुधाकरकराः | सुधाकर–कर (१.३) | the rays of the moon |
| साक्षात् | साक्षात् | directly |
| सुधारूपिणः | सुधा–रूपिन् (१.३) | as having the form of nectar |
| सन्देहः | सन्देह (१.१) | doubt |
| अपि | अपि | even |
| न | न | not |
| तद्भुजः | तद्–भुज् (१.३) | those who consume it |
| सुमनसः | सुमनस् (१.३) | the gods |
| जाताः | जात (√जन्+क्त, १.३) | became |
| अमर्त्याः | अमर्त्य (१.३) | immortal |
| इति | इति | thus |
| तान् | तद् (२.३) | them (the rays) |
| एव | एव | very |
| हि | हि | for |
| उपभुञ्जते | उपभुञ्जते (उप√भुज् कर्तरि लट् (आत्मने.) प्र.पु. बहु.) | they consume |
| प्रतिनिशम् | प्रतिनिशम् | every night |
| दीनाः | दीन (१.३) | wretched |
| चकोराः | चकोर (१.३) | Chakora birds |
| इमे | इदम् (१.३) | these |
| क्षीयन्ते | क्षीयन्ते (√क्षि भावकर्मणोः लट् (आत्मने.) प्र.पु. बहु.) | they waste away |
| तृणवत् | तृणवत् | like grass |
| च | च | and |
| कः | किम् (१.१) | who |
| नु | नु | indeed |
| गहनाम् | गहन (२.१) | the profound |
| जानातु | जानातु (√ज्ञा कर्तरि लोट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | can know |
| धातुः | धातृ (६.१) | of the Creator |
| गतिम् | गति (२.१) | way |
छन्दः
शार्दूलविक्रीडितम् [१९: मसजसततग]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ | १३ | १४ | १५ | १६ | १७ | १८ | १९ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| स | र्वे | षां | वि | दि | ताः | सु | धा | क | र | क | राः | सा | क्षा | त्सु | धा | रू | पि | णः |
| स | न्दे | हो | ऽपि | न | त | द्भु | जः | सु | म | न | सो | जा | ता | अ | म | र्त्या | इ | ति |
| ता | ने | व | ह्यु | प | भु | ञ्ज | ते | प्र | ति | नि | शं | दी | ना | श्व | को | रा | इ | मे |
| क्षी | य | न्ते | तृ | ण | व | च्च | को | नु | ग | ह | नां | जा | ना | तु | धा | तु | र्ग | तिम् |
| म | स | ज | स | त | त | ग | ||||||||||||
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.