देशैरन्तरिता शतैश्च सरितामुर्वीभृतां काननै-
र्यत्नेनापि न याति लोचनपथं कान्तेति जानन्नपि ।
उद्ग्रीवश्चरणार्धरुद्धवसुधः कृत्वाश्रुपूर्णां दृशं
तामाशां पथिकस्तथापि किमपि ध्यायंश्चिरं वीक्षते ॥

अन्वयः AI कान्ता शतैः देशैः सरिताम् उर्वीभृताम् काननैः च अन्तरिता, यत्नेन अपि लोचन-पथम् न याति इति जानन् अपि, पथिकः तथापि उद्ग्रीवः चरण-अर्ध-रुद्ध-वसुधः (सन्) दृशम् अश्रु-पूर्णां कृत्वा, किम् अपि ध्यायन् च ताम् आशाम् चिरम् वीक्षते।

Summary AI Although the traveler knows that his beloved is separated from him by hundreds of lands, rivers, mountains, and forests, and that she will not come into his line of sight even with effort, he still cranes his neck, stands on tiptoe, fills his eyes with tears, and, thinking of something, gazes for a long time in her direction.

पदच्छेदः AI

देशैः	देश (३.३)	by lands
अन्तरिता	अन्तरित (१.१)	is separated
शतैः	शत (३.३)	by hundreds
च	च	and
सरिताम्	सरित् (३.३)	by rivers
उर्वीभृताम्	उर्वीभृत् (३.३)	by mountains
काननैः	कानन (३.३)	by forests
यत्नेन	यत्न (३.१)	with effort
अपि	अपि	even
न	न	not
याति	याति (√या कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	she comes
लोचनपथम्	लोचन–पथ (२.१)	into the path of sight
कान्ता	कान्ता (१.१)	the beloved
इति	इति	thus
जानन्	जानत् (√ज्ञा+शतृ, १.१)	knowing
अपि	अपि	although
उद्ग्रीवः	उद्ग्रीव (१.१)	with neck craned
चरणार्धरुद्धवसुधः	चरण–अर्ध–रुद्ध–वसुधा (१.१)	standing on tiptoe
कृत्वा	कृत्वा (√कृ+क्त्वा)	having made
अश्रुपूर्णां	अश्रु–पूर्ण (२.१)	filled with tears
दृशम्	दृश् (२.१)	his gaze
ताम्	तद् (२.१)	that
आशाम्	आशा (२.१)	direction
पथिकः	पथिक (१.१)	the traveler
तथापि	तथापि	still
किम्	किम् (२.१)	something
अपि	अपि	or other
ध्यायन्	ध्यायत् (√ध्यै+शतृ, १.१)	thinking
च	च	and
चिरम्	चिरम्	for a long time
वीक्षते	वीक्षते (वि√ईक्ष् कर्तरि लट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.)	gazes

छन्दः शार्दूलविक्रीडितम् [१९: मसजसततग]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२	१३	१४	१५	१६	१७	१८	१९
दे	शै	र	न्त	रि	ता	श	तै	श्च	स	रि	ता	मु	र्वी	भृ	तां	का	न	नै
र्य	त्ने	ना	पि	न	या	ति	लो	च	न	प	थं	का	न्ते	ति	जा	न	न्न	पि
उ	द्ग्री	व	श्च	र	णा	र्ध	रु	द्ध	व	सु	धः	कृ	त्वा	श्रु	पू	र्णां	दृ	शं
ता	मा	शां	प	थि	क	स्त	था	पि	कि	म	पि	ध्या	यं	श्चि	रं	वी	क्ष	ते
म			स			ज			स			त			त			ग

Other texts to read

अन्यापदेशशतकम् नीलकण्ठदीक्षितः

शतकत्रयम् भर्तृहरिः

About

Resources

Connect